تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحه 415

عدم و ملكه است يا امر عرضى اضافى است كه عارض شيئى موجود ميگردد ، اين است كه مفسرين آيه را دو طور توجيه نموده‌اند و گفته‌اند ( جعل ) در اينجا يا بمعنى خذلان و تخليه است كه پس از آنكه الطاف بسيار و نعمتهاى فراوان به آنها داديم و آنان متنبّه و شكر گذار نگرديدند و كفران نعمت نمودند ما آنان را بخودشان واگذاشتيم و هدايتشان ننموديم و چون آنها را هدايت ننموديم . گمراه گرديدند و در قيامت يارى كننده‌اى نخواهند داشت . و يا گوئيم ( جعل ) بمعنى حكم و تسميه است مثل قوله تعالى ( وَ جَعَلُوا الْمَلائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً ) معنى آيه چنين نيست كه آنها ملائكه را دختران خدا قرار دادند بلكه مقصود اينست كه آنها اين طور حكم نمودند ( ابو الفتوح ) وَ أَتْبَعْناهُمْ فِي هذِهِ الدُّنْيا لَعْنَةً وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ آرى فرعون و فرعونيان از اعمال ركيك خود نتيجه‌اى عائدشان نگرديد مگر اينكه در دنيا مورد لعنت خدا و فرشتگان و انبياء و مؤمنين گرديدند و در آخرت هم از زشت صورتان وارد محشر خواهند گرديد زيرا چنانچه از احاديث بسيار استفاده ميگردد هر كسى در آخرت به صورت عملش وارد محشر ميگردد ، و يكى از اوصاف قيامت كه در قرآن تذكّر داده اين است كه فرموده ( يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ ) در آن روز باطنها ظاهر ميگردد و زشتيهاى اعمال هر كسى شايد در صورت وى ظاهر گردد و چنين خواهد بود حال خوب سيرتان كه اثر اعمال نيك آنان در جبهه نورانى آنها تظاهر مينمايد . قوله تعالى ( يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصِي وَ الْأَقْدامِ ) و قوله تعالى ( سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ) .