كه هواى نفسانى خود را إله خود قرار داده اعتماد ميكنى و اميدوارى كه بدين حقّ بگرود و ايمان آورد و آيا توانى وى را اجبار نمايى هرگز نتوانى ، قوله تعالى در سوره غاشيه آيه 22 ( لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ ) يعنى نيستى تو بر اينها مسلّط زيرا كه فردا بشر بايستى به اختيار ايمان بياورند ايمان اجبارى نتيجه بخش نخواهد بود . أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ در اين آيه به ( ام ) منقطعه خطاب برسولش نموده اى محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم تو چنين گمان ميكنى كه اكثر اين مشركين و كفّار گوش شنوا دارند كه سخن تو را استماع نمايند يا صاحب عقل و رويّه‌اند و تعقّل مينمايند و در ادلّه توحيد و آيات قرآن تدبّر ميكنند تا اينكه صحّت گفتار تو را بيابند و ايمان آورند چنين نيست كه گمان كرده‌اى نيستند اكثر آنها يعنى آنان كه ايمان نياوردند مگر مثل چهارپايان در عدم تعقّل و فكر . بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا ( بل ) اضراب است يعنى چنين نيست كه گمان كرده‌اى بلكه آنها گمراه‌تر از حيواناتند زيرا حيوانات به همان طريقى كه وظيفه آنها است سلوك مينمايند و به راه كج نميروند و مطيع امر تكوينى إله گرديده و از آنچه براى آن آفريده شده‌اند تخطّى نمينمايند و آن قوّه و استعدادى كه براى ترقّى و تعالى ببشر داده شده و وسائلى كه در دسترس وى گذارده شده براى اينكه درجات كمال را بپيمايد و خود را بكمال انسانيت برساند برايگان از دست داده و بيراهه رفته‌اند و خود را باسفل سافلين طبيعت پرتاب گردانيده‌اند اين است كه اينان از چهارپايان گمراه‌تر محسوب ميگردند . أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِناً