تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحه 198

و تحقيق در مطلب اين است كه گفته شود ( ايمان حقيقة واحدة بسيطة ذات مراتب كثيرة ) و در كمال و نقص و تقدم و تأخر مراتب بسيار دارد زيرا كه ايمان نور قلبى است و همين طور كه نور حسى در هر مرتبه‌اى كه باشد در اصل نورانيت يكى است و لكن در نقص و كمال و شدت و ضعف مراتبى دارد ايمان هم كه عبارت از تصديق قلبى است آن نيز مراتب بسيارى دارد اگر چه در تمام مراتب آن اصل واحد كه تصديق جزمى و نسبت حكميه باشد يكى است كه بر تمام مراتب ايمان صادق آيد و كم و زياد و شدت و ضعف راجع بمراتب آن است و آياتى كه در قرآن مجيد راجع بايمان ذكر شده مثل همين آيه بالا كه راجع بمؤمنين فرموده ( لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ ) و قوله تعالى آنجا كه فرموده : ( وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً ) و در جاى ديگر يا ايها الّذين امنوا آمنوا باللّه و غير اينها از آيات بسيار و روايات بيشمار كه مشعر بر اين است كه ايمان قابل زياده و نقصان است ظاهرا حمل بر مراتب و كمال آن كردن اولى است . لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ خدا آن كسى است كه بمؤمنين متانت و استقامت و فتح و فيروزى عطا نموده تا آنكه آنان فائز گردند بچنين بهشت‌ها و بوستان‌هايى كه از زير غرفها و اشجار آنها نهرها جريان دارد و آنان هميشه در بهشت جاويدانند و نيز گناهانى كه قبلا كرده‌اند بپوشاند و نزد خدا چنين نعمت‌ها رستگارى و كاميابى بزرگى است . وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُشْرِكاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ لَعَنَهُمْ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِيراً ( واو عطف ) يعذب را عطف به ( ليدخل ) داده اشاره به اينكه همين طورى كه براى مؤمنين در اثر ايمانشان و اطمينان قلبشان مقامات عالى مهيّا نموده و قوت