توضيح آيات
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً
در مفردات در لغت فتح بيانى دارد كه براى توضيح اجمالى از آن را بيان و ترجمه مىنمائيم .
( الفتح ازالة الاغلاق و الاشكال ) يعنى فتح بر طرف كردن بستگىها و اشكال است و آن دو قسم است يكى آن گشودنى است كه به چشم ديده مىشود مثل باز كردن درب و باز كردن قفل و بستگى متاع مثل قوله تعالى
( وَ لَمَّا فَتَحُوا مَتاعَهُمْ )
دوم آن است كه ببصيرت يعنى به چشم قلب ادراك گردد مثل زائل كردن هم و غم و اين نيز اقسامى دارد يكى راجع بامور دنيوى مثل غمى كه بر طرف ميگردد يا فقرى كه بحصول مال زائل مىشود مثل قوله تعالى
( فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ )
يعنى آن را وسيع گردانيديم .
دوم فتح مستغلق از علوم مثل قول تو كه گويى براى فلانى بابى از علم گشوده شد و مقامى پيدا نمود .
( إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً )
بقولى مقصود فتح مكّه است و بقول ديگر مقصود آن علوم و طريق هداياتى است كه براى نبى صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم مفتوح گرديد كه آن ذريعه بسوى ثواب و مقامات محمودى است كه سبب غفران گناه او است و فاتحه هر چيزى مبدء وى است كه بعد براى وى گشوده مىشود اين است كه سوره حمد بفاتحة الكتاب ناميده شده است . ( پايان )
سخنان مفسرين در شأن نزول آيه
1 - مقصود از ( فتحنا ) فتح مكه است كه خدا در سال حديبيه بپيمبرش وعده داده بود آن وقتى كه كفار قريش نگذاشتند حضرتش داخل مكه گردد .
رأى قتاده و جماعتى از مفسرين بر اين است كه اين آيه در وقتى فرود آمده كه حضرت از حديبيه برگشته بود آن وقت بفتح مكه بشارت داده شد