تأليف . ابو الهدى كلباسى ، كتابى در دانش رجال بهنام سماء المقال فى علم الرجال دارد .
اين كتاب در نوع خود ، در حوزهء دانش رجال بىنظير است . تا آنجا كه آن را به منزلهء جواهر الكلام ( كتاب تفصيلى و جامع مهم فقهى كه فقه استدلالى دقيق را به آن توصيف مىكنند و با تعبير « فقه جواهرى » از آن ياد مىكنند ) در دانش رجال دانستهاند . اين اهميت از آنروست كه كلباسى ضمن تدوين كتابى با نظام منطقى و جامع ، مباحث رجالى را به بحث علمى و اجتهادى و نقادى دقيق كشانيده است .
البته از اين امر نبايد غافل شد كه ابو الهدى كلباسى در اكثر موارد محتواى مباحث را از دانش پدر فراهم آورده و تنظيم و ترتيب داده است . مقايسه بحثهاى اين كتاب با الرسائل الرجاليه ابو المعالى شاهد بر اين ادعاست . كلباسى كتابش را در چهار ركن سامان داده كه شرح هريك چنين است :
ركن اول : در بيان حال معرّفين . در اين بخش به شرححال مشايخ قدماى اصحاب كه آراء آنان در جرح و تعديل مورد احتجاج است پرداخته است ، افرادى چون كشى ، ابن غضائرى ، نجاش و شيخ طوسى و دربارهء هريك از ايشان اين مطالب را بررسى مىكند : 1 ) هويت شخص ، 2 ) تحقيق حال وى ، 3 ) اعتبار آراء وى .
ركن دوم : به معرّفين ( رواياتى كه شناسانده مىشوند ) اختصاص دارد ، و اين بخش شامل دو مقام است : مقام اول ) تمييز مشتركات . كسانى كه شخصيت و احوال آنان به دليل تشابه اسمى نامشخص است در اين مقام بررسى شدهاند . سه شخصيت :
ابو بصير ، على بن ابى حمزه و محمد بن اسماعيل از نمونههاى روشن مشتركات شمرده شدهاند كه رسالههاى خاصى هم دربارهء آنان نوشته است . كلباسى هريك از اين سه نفر را با عنوان « مقصد » در مقام دوم اين ركن آورده است . مقام دوم ) نقد مشتبهات . كسانى كه شخصيت آنان شناخته شده ولى حال رجالى و اعتبار آنان ناشناخته است در اين مقام آمدهاند . در سه مقصد اين مقام ، سكونى ، عمار ساباطى و عمر بن حنظله موضوع بحث هستند .
ركن سوم : الفاظ جرح و تعديل . اصطلاحات و تعبيرات رجالى مورد
آشنايى با كتب رجالى شيعه ( فارسى ) — صفحة 271
مساهمون: محمد كاظم رحمان ستايش
ص٢٧١