21 - مباحث الفاظ در رابطه با چه امورى بحث مىكند ؟ ( 1 - مباحث الالفاظ . . . و نحو ذلك )
ج : مىفرمايد : در اين بخش ، از معانى و ظواهر الفاظ به صورت كلى بحث مىشود .
مثلا بحث مىشود كه آيا صيغه « افعل » يعنى فعل امر و يا صيغه « لا تفعل » يعنى فعل نهى اگر در كلام عقلاء قرار گيرد اعمّ از اينكه در كلام خداوند كه خود از عقلا و بلكه خالق عقل بوده و يا معصومين و يا غير از معصومين از هر نژاد و مذهبى كه باشند اين صيغه ، ظهور در چه معنايى دارد . آيا مثلا فعل امر ظهور در وجوب دارد و فعل نهى ظهور در نهى و يا ظهور در وجوب و نهى ندارند ؟ خلاصه هر بحثى كه برگشت به معانى الفاظ بكند مربوط به مباحث الفاظ خواهد بود .
22 - مباحث عقليّه در رابطه با چه امورى بحث مىكند ؟ ( 2 - المباحث العقليّة . . . و غير ذلك )
ج : مىفرمايد : در اين بخش ، از لوازم احكام شرعيّه فى نفسه بحث مىكند . يعنى با قطعنظر از اينكه اين احكام به دليل لفظى ( كتاب و سنّت ) و يا به دليل لبّى ( اجماع و عقل ) ثابت شده باشد .
مثلا اگر چيزى چه به دليل لفظى و يا عقلى واجب شود مقدمهء آنهم به حكم عقل واجب است . يعنى بحث از ملازمه بين وجوب ذى المقدّمه و مقدّمه مىباشد . چه اين ذى المقدّمه ، وجوبش به دليل لفظى بوده و يا به دليل لبّى باشد .
مانند ملازمه بين حكم عقل و شرع كه هرچه را عقل حكم كند آيا شرع هم به آن حكم مىكند يا نه ؟ و يا ملازمه بين وجوب مقدّمه و وجوب ذى المقدّمه كه آيا هر چيزى كه واجب شود چه به دليل لفظى و يا لبّى آيا مقدمهء آنهم عقلا واجب است
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 51
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥١