مقدمه
مناسب است جهت آگاهى از تحوّلات و سير تكميلى علم اصول فقه و شناخت شخصيّت و زندگانى مصنّف كتاب « اصول الفقه » كه اقدام به شرح آن شده و نيز جايگاه كتاب در مجامع علمى ، مطالبى در دو بخش به عرض برسد .
الف : سير تحوّلات علم اصول فقه
اگرچه علم اصول فقه ريشه در قواعد عقلايى و بناء عقلا داشته و بهكارگيرى آن قواعد در روابط اجتماعى قرين با خلقت بشر بوده و هرچه اين روابط اجتماعى ، جنبهء جمعى و نظاممند پيدا كرده ، كاربرد آنها در مقام احتجاج بيشتر شده ولى تا قبل از ظهور اسلام به شكل يك علم ، ظهور و بروز پيدا نكرده است . مىتوان تاريخ شكلگيرى و تطوّرات علم اصول را به سه دوره تقسيم نمود .
1 - دوره تأسيس و شكلگيرى
به جرأت و براساس مستندات تاريخى بايد گفت ؛ اين علم ، از جمله علوم اسلامى بوده كه در دامن پاك معصومين ( عليهم السّلام ) متولّد شده و امام باقر ( عليه السّلام ) مؤسس اوليّه علم اصول بودهاند كه باب آن را باز كرده و قواعد آن را محكم و استوار ساختهاند . سپس فرزند گرامى ايشان ، امام جعفر صادق ( عليه السّلام ) اين مهمّ را در پىريزى مبانى