8 - " فعل " جمع اسمى است كه بر وزن " فعلة " باشد ، مانند " حجّة ، قطعة ، لحية " ميگوئى : " حجج ، قطع ، لحى " .
و گاهى " فعلة " جمعش بر يكى از اين دو وزن ميايد ، مانند " قرية و قصعة " گفته شده " قرى ، قصع " .
9 - " فعلة " و آن جمع وصفى است كه بر وزن فاعل معتل اللام باشد ، مانند " هادى ، قاضى ، غازى ، راضى ، رامى ، واقى ، واشى ، حامى ، غاوى " ميگوئى : هداة ، قضاة ، غزاة ، رضاة ، رماة ، وقاة ، حماة ، غواة " و لام الفعل قلب به الف گردد چون حرف علّة و ماقبلش مفتوح است .
و گاهى غير اسم فاعل معتل اللام جمعش بر اين وزن آمده ، مانند " كمىّ : پهلوان ، سرىّ : جوى ، بازى : پرندهايست شكاركننده ، هادر :
تباه " در جمعش گفته شده : " كماة ، سراة ، بزاة ، هدرة "
10 - " فعلة " و آن براى وصف صحيح اللام بر وزن فاعل عاقل آيد ، مانند " كاسب ، عامل ، ساحر ، بارّ ، كامل ، بائع ، وارث " ميگوئى : " كسبة ، عملة ، سحرة ، بررة ، كملة ، باعة ، ورثة "
11 - " فعلى " جمع وصفى ميآيد كه بر وزن " فعيل " باشد ، مانند " مريض ، قتيل ، جريح ، اسير ، شتيت ، زمين ، صريع ، ميگوئى :
" مرضى ، قتلى ، جرحى ، اسرى ، شتّى ، زمنى ، صرعى "
و گاهى جمع غير فعيل آمده ، مانند " هالك ، ميّت ، احمق ، سكران " گفته شده : " هلكى ، موتى ، حمقى ، سكرى " .
12 - " فعله " جمع اوصافى و اسمائى واقع شده ، مانند " قرد ،
علوم العربية — صفحة 422
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٤٢٢