آينه لغويت نصب آنها و انتفاى فوايد وجودى آنها لازم خواهد آمد .
چنانچه جواب از اين اشكال به اين نحو گفته شود كه اعظم فوايد متصوّرهء در عالم امكان ، حصول معرفة اللّه براى عباد است و تحقّق آن مبتنى بر جعل و نصب دلايل معرفت در جميع آنات مىباشد تا آنكه حجّت بر بندگان تمام شود و عقاب ايشان در صورت تسامح و تقاعد از تحصيل معرفة اللّه صحيح باشد و لسان معذرت آنها در همهء آنات وجودشان منقطع شود و نگويند : در فلان وقت ، عازم تحصيل معرفة اللّه شديم و لكن دلايل آن بعد از وجودش موجود نبود يا معدوم شده بود و ما قادر بر تحصيل نشديم .
پس آنچه بر خدا لازم است ، همان جعل و نصب دلايل و قدرت دادن بر عباد به ادراك آنهاست و عدم حصول در خارج ، به جهت تقصير عباد و مسامحهء ايشان است .
همچنين در محلّ كلام جواب گفته مىشود : اعظم فوايد متصوّره در عالم امكان همان اطاعت و انقياد حقّ سبحانه و تعالى در جميع تكاليف شرعى از اصول اعتقادى و فروعى شرعى است كه تحقّق آن به وجود نبى يا وصىّ نبى در جميع آنات وجود مكلّفين منوط مىباشد ، تا آنكه حجّت الهى بر عباد تمام شود و عقاب ايشان بر فرض تسامح و تقاعد صحيح باشد و لسان معذرت ايشان منقطع شود كه نگويند :
در فلان زمان معيّن ، از ولىّ امر و حجّت تو تمكين و اطاعت و انقياد مىنموديم و موانع حضور و مشاهدهء جمال نورانى او را برداشتيم و لكن او اصلا به عرصهء وجود نيامده يا بعد از وجود ، حياتش قطع شده بود و ما بر اطاعت و انقياد اوامر و نواهى تو قادر نشديم .
به خلاف آنكه حجّت و ولىّ امر زنده و در حيات باشد ، از انظار مستور گردد و موانع وجودى مكلّفين مانع از ظهور او باشد ، زيرا در چنين وقتى اگر مكلّفين در نيّت خود صادق باشند ، انابهء كلّيه براى ايشان حاصل شود و بالمرّه موانع وجودى خود را بر طرف نمايند ، هرآينه در هر آنى از آنات وجودشان بر خدا لازم است لسان معذرت
العبقري الحسان في أحوال موالانا صاحب الزمان ( ع ) — صفحة 206
مساهمون: صادق برزگر بفرويى
ص٢٠٦