حالت با تمسك به اصل برائت ، بر مباح بودن و حرام نبودن استعمال دخانيات حكم مىكنيم .
در حالت ب ، اصل تكليف روشن است و متعلق تكليف يا مكلف به ، كه در واقع همان اجراى تكليف است ، مورد شك و ترديد قرار مىگيرد . در اين حالت ، گاهى اصل تخيير و زمانى اصل احتياط مرجع است .
اجراى اصل تخيير در مورد دوران امر بين « محذورين » است ؛ يعنى آنجا كه مكلف نمىتواند با انجام دادن همهء شقوق متعلق تكليف ، وظيفه واقعى را بهطور يقين ادا كند ؛ ولى مجراى اصل احتياط جايى است كه جمع شقوق به منظور ايفاى تكليف ميسر است . مثالهاى زير مطلب را روشن خواهد كرد :
فرض كنيد دو نفر در زمان واحد در حال غرق شدن هستند . هر مسلمانى تكليف دارد در حد توان خود براى نجات جان مسلمان ديگر تلاش كند . در اين صورت اگر دو غريق با يكديگر برابر باشند و وجه ترجيحى بين آنان نباشد و فقط نجات يكى ممكن باشد ، شخص ناظر مخيّر است كه به انتخاب خود ، يكى را از مرگ نجات دهد و بدين ترتيب ، تكليف شرعى و اخلاقى خود را انجام دهد .
در مثال فوق مكلف نمىتواند با نجات دادن هر دو غريق به طور متيقن تكليف واقعى را امتثال كند . ولى چنانچه ميان دو شيشه موجود ، يقين داشته باشيم كه يكى محتوى مشروب الكلى و ديگرى آب آشاميدنى است ، مكلف مىتواند با اجتناب از هر دو يقينا از ارتكاب حرام ( نوشيدن مشروب الكلى ) مصون بماند ؛ در اين حالت اصل احتياط مرجع است .
4 - اقسام اصول عمليه
اصول عمليه بر دو قسم است :
1 - اصولى كه دليل حجيت آنها ، اثبات حكم ظاهرى با جهل به حكم واقعى