و كان له « 1 » دخل في تحقّقه « 2 » ، لا يكاد يتحقّق « 3 » بدونه « 4 » ، و قد ذكر لها أقسام « 5 » ، و اطيل الكلام في تحديدها « 6 » بالنّقض و الابرام ، إلا أنّه غير مهمّ في المقام .
امر دوم : تقسيمات « مقدّمه »
مصنّف در امر دوّم سه تقسيم از تقسيمات مقدّمه را ذكر مىكند ، كه به ترتيب زير است :
تقسيم اوّل مقدّمه : داخليّه ، خارجيّه
در اين تقسيم به دو نوع از مقدّمه اشاره شده است :
1 - مقدّمه داخليّه ( أجزاء )
: اين مقدّمه داخل در ماهيّت و ذات ذى المقدّمه مىباشد ، بهگونهاى كه جزئى از اجزاى ماهيّت ذى المقدّمه محسوب مىشود . در اين رابطه دو مثال وجود دارد .
الف : مثال شرعى : مانند : « نماز » كه بهعنوان ذى المقدّمه ، كلّ و مركّبى است كه اجزاء آن ( از قبيل : ركوع ، سجود ، تشهّد ، سلام و . . . ) ماهيّت آن را تشكيل مىدهند و درون ذى المقدّمه هستند .
ب : مثال عرفى : مانند : خانه كه بهعنوان ذى المقدّمه ، كلّ و مركب است و اجزاى آنكه عبارتند از : آجر ، آهن و . . . ماهيّت آن را تشكيل مىدهند و داخل آن مىباشند .
2 - مقدّمهء خارجيّه ( شرائط )
: اين مقدّمه بيرون از ذات و ماهيّت ذى المقدّمه ، است و جزئى از اجزاى ذى المقدّمه به شمار نمىآيد ، امّا بهگونهاى است كه وجود ذى المقدّمه متوقّف برآن مىباشد .
مثال : طهارت ثلاث ( وضو ، غسل ، تيمّم ) نسبت به « نماز » ، مقدّمهء خارجى هستند ، يعنى جزء نماز نيستند و از حريم و حوزهء نماز بيرون مىباشند ، امّا وجوب شرعى و صحّت صلاة متوقّف بر وجود آنها است .
هامش
( 1 ) . أى : « ما كان خارجا » .
( 2 ) . أى : المأمور به .
( 3 ) . أى : المأمور به .
( 4 ) . أى : ما كان خارجا .
( 5 ) . كالشرط و المقتضى و المعدّ و السبب و . . .
( 6 ) . أى : الأقسام .