وَ راوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِها عَنْ نَفْسِهِ وَ غَلَّقَتِ الْأَبْوابَ وَ قالَتْ هَيْتَ لَكَ
( يوسف / 23 ) .
بنابراين زليخا طالب مراوده بوده است .
أمّا اللام العاملة للجزم : قسم دوم از لام مفرده ، لام عامل است كه نوع عمل آن جزم است و آن لامى است كه بر فعل مضارع داخل مىشود و آن را به فعل امر تبديل مىكند البته در شش صيغهء غائب و دو صيغهء متكلم معلوم و در تمامى چهارده صيغه مجهول نيز داخل مىشود ، و حركت آن كسره است مثل قول أمير المؤمنين عليه السّلام دربارهء ارزش تقوى :
« ليكن زادك التقوى » « 1 »
شاهد در دخول لام جازمه بر فعل مضارع و تبديل آن به امر و جزم آن است كه واو « ليكون » بعد از مجزوم شدن نون به التقاء الساكنين ساقط شده است .
و بايد دانست كه قبيله سليم به اين لام فتحه مىدهند .
اين لام اگر بعد از فاء يا واو قرار گرفت در حركت آن دو وجه جايز است :
سكون و كسرهء آن ، لكن استعمال سكون آن اكثر است ، مانند آيهء شريفهء :
إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
( البقرة / 186 ) .
و گاهى اين لام بعد « ثمّ » نيز سكون داده مىشود ، مانند اين آيهء شريفه در قراءت كوفيّين - حمزه و كسايى - و عيسى بن ميناء قالون مدنى و ابو الحسن احمد بن محمد بزى مكى :
ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ
( الحج / 29 ) .
و در اين آيه با اين قراءت ، رد و اشكالى است به قول كسانى كه مىگويند سكون لام بعد « ثمّ » مختص شعر است .
بايد دانست كه فعل امر در سه مورد استعمال مىشود كه در هرسه مورد لام جازمه عمل جزم خود را مطابق با مقتضاى وضع لغوى خود را داراست و آن سه مورد عبارتند از :
هامش
( 1 ) - غرر الحكم : 2 / 587 .