أقوم فإنّ جار اللّه امن و عدّوه خائف » « 1 »
شاهد : در معناى « إلى » داشتن لام است زيرا فعل « هدى » با « إلى » متعدى مىشود ، مانند قول خداوند متعال :
وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
( آل عمران / 101 ) .
و بارها گفته شد : هرگاه فعلى كه با حرف جر خاصى متعدى مىشود اگر حرف جر ديگرى جاى آن حرف جر خاص قرار گيرد ، آن حرف جر معناى آن حرف جر خاص مىدهد كه آن فعل با آن متعدى مىگردد .
معناى خطبه : « اى مردم همانا شأن چنين است كسى كه از خداوند پند و اندرز طلبد ، موفق گشته و هركس گفتار او را - در قرآن - راهنماى خود قرار دهد ، به سوى استوارترين راهها هدايت شده است » .
التاسع : نهمين معناى لام جاره موافقت و مرادف بودن با معناى « على » است كه استعلاء مىباشد به طورى كه مىتوان در كلام به جاى لام « على » گذاشت و تغييرى از حيث لفظ و معنا در كلام ايجاد نگردد و فرقى نمىكند كه استعلاى حقيقى يا مجازى باشد ، استعلاى حقيقى مانند قول خداوند منّان :
إِذا مَسَّ الْإِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً
( يونس / 12 ) .
شاهد : در معناى استعلاى حقيقى داشتن لام در آيه است زيرا معناى آن اين گونه است :
« زمانى كه برسد به انسان سختى مىخواند ما را در حالى كه بر پهلويش خوابيده يا نشسته و يا ايستاده است » .
و روشن است كه انسان حقيقتا بر پهلويش مىخوابد . « 2 »
و استعلاى مجازى ، مانند قول خداوند رحيم :
إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها
( الإسراء / 7 ) .
شاهد : در معناى استعلاى مجازى داشتن لام در « فلها » است زيرا مادهء الإساءة با « على » متعدى مىشود .
هامش
( 1 ) - نهج البلاغة : ط 147 / 450 .
( 2 ) - ر . ك : مجمع البيان 3 / 94 .