شاهد : در شرطيه استقباليه بودن « لو » است كه جملهء « ذهب عنه غضبه » جواب آن مىباشد .
معناى حديث : « اگر يكى از شما در هنگام غضب بگويد پناه مىبرم به خدا از شيطان رجيم ، از او غضب مىرود » .
و مانند آيهء شريفهء :
وَ لْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ
( النساء / 9 ) .
شاهد : در استعمال « لو » شرطيه استقباليه مىباشد هرچند فعل آن لفظا ماضى است لكن مراد از آن استقبال است ، زيرا ترك ذريّه و فرزندان - نسبت به شخص مأمور در آيه - در آينده است و الّا اگر ترك ذريه يعنى مرگ مأمور در گذشته بوده باشد ، اصلا صحيح نيست كه به او امر « ليخش » شود زيرا فعل امر ، خطاب به كسى مىشود كه توانايى انجام فعل مأمور به را در آينده دارد و شخص ميّت شأنيت تكليف ندارد . قابل ذكر است كه جواب « لو » در آيه جمله
« خافُوا عَلَيْهِمْ »
است . « 1 »
بايد دانست كه كثيرا از فعل ، انجام وقوع آن در زمانى اراده مىشود و گاهى نيز از فعل ، انجام وقوع آن اراده نمىشود بلكه مقصود از آن مشارفت فاعل و قرب او به وقوع آن فعل است و در اين آيه نيز مراد از « تركوا » وقوع ترك نيست زيرا اگر كسى دنيا را ترك كرد ديگر صحيح نيست كه براى ذريه خود بترسد زيرا شأنيت ترس را ندارد و شأنيت خطاب امر به او ديگر موجود نيست زيرا امر به زندگان مىكنند نه به اموات ، لذا معناى آيه اينگونه مىشود : « و بايد بترسند كسانى كه اگر مشرف و قريب به ترككردن ذريه و فرزندان ضعيفى شدند ، مىترسند از زندگى آنان » .
شايان ذكر است كه آيهء شريفهء :
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ
( البقرة / 180 )
نيز مراد از « اذا حضر أحدكم الموت » وقوع مرگ نمىباشد بلكه مراد « اذا قارب حضور « الموت » مىباشد و آيهء شريفهء :
إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ
( البقرة / 231 )
هامش
( 1 ) - الإملاء : 1 / 168 .