تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ »
.
يا هشام قد جعل اللّه ذلك دليلا على معرفته بأنّ لهم مدبّرا ، فقال :
« وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ »
و قال :
« هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا
شُيُوخاً وَ مِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَ لِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى وَ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ »
و قال :
« وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ
مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ
شرح
آنچه خدا از آسمان آب بارد ، زمين را پس از مردگىاش بدان زنده كند و هرگونه جاندارى در آن پراكنده نمايد و در گردش بادها و ابرهاى مسخر ميان آسمان و زمين نشانههايى است براى مردمى كه تعقل كنند » . « 1 »
اى هشام خدا اين را دليل معرفت خود ساخته كه محققا مدبّرى دارند و فرموده است :
« مسخر كرد به خاطر شما شب و روز و خورشيد و ماه را ، و ستارهها هم مسخر فرمان اويند ، به راستى در اين موضوع آياتى است براى مردمى كه تعقل كنند » . « 2 » و فرمود : « او است كه شما را از خاك آفريد و سپس از نطفه و باز هم از علقه ، پس از آن شما را طفلى برآورد و ديگر باز تا به توانائى رسيد و سپس پير شويد و برخى پيش از آن جان دهند و تا برسيد به اجل مقرر و شايد تعقل كنيد » « 3 » و فرمود : « در رفت و آمد شب و روز و آنچه خدا از آسمان به شما روزى رساند و زمين مرده را بدان زنده و بارور كند و در گردش بادها ( و ابر مسخّر در فضا ) آياتى است براى مردمى كه
هامش
( 1 ) - سورهء 160 ، آيهء 2 .
( 2 ) - سورهء 16 ، آيهء 12 .
( 3 ) - سورهء 40 ، آيهء 70 .