فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى وَ يَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنا
« 8 » ؛ يعنى تمنّاى مغفرت ، و غرور به رحمت را ، با وجود متابعت هواى نفسانى ، ثمرى نيست . پس علامت رجاء ، طلب است ، و علامت تمنّى ، غرور و كسالت و هوا است . و رجاء ، از خصال و جنود عقل است ، و ضدّ آن ، قنوط و يأس است كه از خصائل و جنود جهل است و مذموم است . و آيات دالّه بر رجاء ، و ذمّ قنوط بسيار است ؛ كما قال اللّه تعالى :
إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ
« 9 » و :
يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ
« 10 » و :
قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
« 11 » و :
مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ
« 12 » ،
غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ
« 13 » ،
وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ
« 14 » ،
كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ
« 15 » ،
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ
« 16 » ،
إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ
هامش
( 8 ) - ( پس از آنكه پيشينيان درگذشتند ) بازماندگان ايشان كه وارث كتاب آسمانى شدند ( خدا و آخرت را از ياد برده ) متاع پست دنيا را برگزيدند ، و ( هر گناه كه كردند ) گفتند : زودا كه آمرزيده خواهيم شد : سورهء 7 آيهء 169
( 9 ) - . . . زيرا كه هرگز جز كافران هيچ كس از رحمت خدا نوميد نگردد : سورهء 12 آيهء 87
( 10 ) - ( آنان كه مشمول غضب پروردگار گرديدهاند ) از عالم آخرت بكلّى مأيوسند چنانكه كافران از اهل گورستان . . . : سورهء 60 آيهء 13
( 11 ) - ( اى رسول ما ) بدان بندگان كه بر نفس خود اسراف ( و ستم ) روا داشتهاند بگو : از رحمت خدا نوميد مشويد ؛ زيرا كه بىگمان ، خداوند ( غفور و رحيم ) همهء گناهان را مىآمرزد . . . : سورهء 39 آيهء 53
( 12 ) - . . . آيا چه كسى جز خدا گناهان را مىآمرزد ؟ . . . : سورهء 3 آيهء 135
( 13 ) - . . . ( خداى ) آمرزندهء گناه و توبهپذير . . . : سورهء 40 آيهء 3
( 14 ) - و اوست خدايى كه توبهء بندگانش را مىپذيرد ، و گناهان ايشان را مىآمرزد . . . : سورهء 42 آيهء 25
( 15 ) - پروردگار شما ، رحمت ( و مهربانى بر خلق ) را بر خويشتن واجب ساخت . . . : سورهء 6 آيهء 54
( 16 ) - و رحمت من ، همهء موجودات را فراگرفته ، زودا كه آن را شامل حال اهل تقوى كنم : سورهء 7 آيهء 156