كه مطيع باشد مر او را ، و اميد ثواب و خوف از عقاب او داشته باشد . فرمود حضرت رسول ص - در حالى كه حكايت مىفرمود از ربّ خود - كه فرمود : « من در نزد حسن ظنّ بندهء خودم مىباشم اى محمّد ! پس كسى كه « ميل كند » « 4 » از وفا كردن به موجبات و اسباب ظنّ خود به پروردگار خود ، پس بتحقيق عظيم گردانيده است حجّت را بر نفس خود ؛ و مىباشد از خدعهكردهشدگان در زندان هوا و آرزوى خود » .
تحقيق تفصيلى
بدان اى بندهء نيكنهاد ! آنكه حسن ظنّ به حقّ - جلّ و علا - و عباد ، علامت حسن فطرت و پاكى نهاد است و از اخلاق حميده و صفات حسنه و محاسن پسنديدهء نفسانيّه است ؛ زيرا كه حسن نتيجه ، دليل بر حسن مقدّمات ، و حسن ثمره ، علامت از حسن شجر ، و حسن خلقت ، برهان بر پاكى نطفه و فطرت است . و چون ظنون و گمانها ، نتايج و ثمرات فطرتهاى عبادند ، حسن آنها دليل بر حسن فطرت ، و سوء آنها دليل بر سوء فطرت است ؛ و آن ، بذرى است نيكو در مزرعهء نفس كه شجرش نيكو و ثمر آن نيز مطبوع و خوشبوست . و تعريف و توصيف اين خلق محمود ، و تحريص و ترغيب بر اين بهترين جنود عقليّهء ايمانيّه ، بر لسان اهل عصمت ص بسيار وارد است ؛ چنانكه از حضرت ابى جعفر ص وارد است كه : « حقّ تعالى فرمود : اعتماد و تكيه ننمايند عملكنندگان از براى من اعمالى كه مىنمايند از براى ثواب من ؛ زيرا كه اگر ايشان اجتهاد نمايند و به تعب اندازند نفوس خود را مدّت عمرهاى خود در بندگى من ، باز مىباشند مقصّر ، و نمىرسند از عبادت خود به كنه بندگى من ؛ پس به چه چيز
هامش
( 4 ) - منحرف شود .