فُلاناً خَلِيلًا
« 289 » .
امّا طور چهارم ؛ « فؤاد » ست و آن معدن مشاهده و محلّ رؤيت آيات كبرى است كه :
ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى
« 290 » تا آنجا كه فرمود :
لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى
« 291 » و در تفسير و تأويل اين آيات كه ظاهرا موهم رؤيت حقّ تعالى است ، احاديث از اهل عصمت عليهم السّلام وارد است تا توهّم كرده نشود كه رؤيت حقّ تعالى بالذّات به جهت ابصار ممكن است بلكه مراد ، رؤيت آيات كبراى الهى است به حقايق و « بصائر قلوب » « 292 » . و جناب « آخوند مجلسى » عليه الرّحمة در كتاب « بحار الانوار » از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام حديثى طويل نقل مىنمايد ، جواب در سؤال زنديق از آن حضرت و آخر آن حديث اين است : قال امير المؤمنين قوله تعالى فى آخر الآيه
ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى
« 293 » ؛ راى جبرئيل فى صورته مرّتين و ذلك انّ خلق جبرئيل عظيم فهو من الرّوحانيّين الّذين لا يدرك خلقهم و وصفهم الّا ربّ العالمين ؛ يعنى حضرت فرمود در معنى
هامش
( 289 ) - اى واى بر من كاش فلانى را به دوستى برنمىگزيدم : سورهء 25 آيهء 28
( 290 ) - دل در مرتبهء فؤادى خود آنچه ديد حقيقت ديد و دروغ و خيال نپنداشت ، آيا ( كافران آنچه را پيامبر در شب معراج ديد ) انكار مىكنند ؟ ! و يكبار ديگر هم پيامبر ( جبرئيل را ) مشاهده كرد : سوره 53 آيات 11 و 12 و 13
( 291 ) - ( آنجا ) بسيارى از آيات بزرگ پروردگار خود را مشاهده نمود : سورهء 53 آيهء 18
( 292 ) - بينش دلها : بينش دل براى اهل ايمان برحسب درجات و مراتب قربى كه به پروردگار خود دارند بحقايق ايمان ايشانست چنانچه حضرت امير مؤمنان فرمود : لا تدركه العيون بمشاهدة العيان ، و لكن تدركه القلوب بحقائق الايمان يعنى ديدگان ( ظاهر ) خداى را آشكارا در نمىيابد امّا دلها بحقائق ايمان درمىيابد ( به نهج البلاغه رجوع شود ) .
( 293 ) - ديدهء ( محمّدى ( ص ) از حقايق عالم غيب ) آنچه ديد بىكموكاست و بىهيچ انحراف ديد :
سورهء 53 آيهء 17