مىدهم ، و آن اينكه براى خدا قيام كنيد و بپاخيزيد . » « 1 »
برخاستن و قيام براى خدا همان بيدارى از خواب غفلت ، و برجستن از ورطهء سستى و تنبلى است . [ يعنى انسان ، تنپرورى و خمودى را كنار نهد و برخيزد و جنبش و حركت و تلاش را آغاز نمايد . ] و اين نخستين روشنايى قلب بنده به زندگانى [ حقيقى ] است كه به سبب ديدن نور تنبيه و هوشيارى حاصل مىشود .
و اليقظة هى ثلاثة أشياء : الأوّل لحظ القلب إلى النعمة ، على الإياس من عدّها ، و الوقوف على حدّها ، و التفرّغ إلى معرفة المنّة بها ، و العلم بالتقصير فى حقّها .
و الثانى مطالعة الجناية ، و الوقوف على الخطر فيها ، و التشمّر « 2 » لتداركها ، و التخلّص من ربقها « 3 » ، و طلب النخاة « 4 » بتمحيصها .
و الثالث الانتباه لمعرفة الزيادة و النقصان فى « 5 » الأيّام ، و التنصّل عن تضييعها ، و النظر إلى « 6 » الضنّ بها ، ليتدارك فائتها و يعمر باقيها .
يقظه سه چيز است :
اوّل : آنكه دل ، نعمت را ملاحظه كند درحالىكه از [ توانايى بر ] شمارش آن و آگاهى بر كرانههاى آن نااميد است [ و خود را از شمارش نعمتهاى الهى عاجز مىبيند ] ؛ و خود را وقف شناسايى منت آن گرداند ، [ يعنى تلاش كند به اين معرفت دست يابد كه اين نعمتها همگى بر سبيل امتنان و موهبت از جانب خداى متعال اعطا شده است ، نه بر سبيل استحقاق و پاداش ] ؛ و اينكه بداند در [ اداى ] حق آن نعمتها تقصير و كوتاهى كرده است .
دوّم : مطالعهء گناهكارى و آگاهى از خطر آن است ، و اينكه براى تدارك آن تلاش و كوشش كند ، و خود را از بند آن برهاند ، و نفس خود را [ از زنگار گناهان ] پالوده
هامش
( 1 ) - 34 / 46 .
( 2 ) - د خ : التشمير .
( 3 ) - ك : رقّها .
( 4 ) - ك : النجاة .
( 5 ) - د خ ، م : من .
( 6 ) - د خ ، م خ : فى .