66 - الدرة الفاخرة في كشف علوم الآخرة 67 - سر العالمين و كشف ما في الدارين 68 - نصيحة الملوك [ 1 ] ( فارسى ) 69 - جواب مسائل سئل عنها في نصوص اشكلت على المسائل 70 - رسالة الاقطاب 71 - منهاج العابدين 72 - الجام العوام [ 2 ]
ارزش كيمياى سعادت
« نزديك بود كه احياء قرآنى شود » ، « اگر علوم اسلامى نابود شود همه را مىتوان از كتاب احياء بيرون كشيد » . اين دو ستايش و ستايشهاى ديگرى كه از كتاب ارزندهء احياء علوم الدين غزالى شده است ، در مورد كيمياى سعادت وى نيز صادق است .
چون كيمياى سعادت چكيدهاى است از كتاب بزرگ احياء علوم الدين ، با افزون و كاستى كه مىتوان گفت : غزالى آن را با همان نظم و ترتيب ، با نثرى روان و زيبا به زبان مادرى خود نوشته است ، كه دانشوران آن را دايرة المعارف اسلامى و عرفانى به شمار آوردهاند .
غزالى كيمياى سعادت را در آخرين سالهاى قرن پنجم هجرى نوشته است ، و اكنون حدود نهصد سال از عمر اين اثر نفيس مىگذرد . شگفت آنكه مطالب اين كتاب نهصدساله و نثر زيباى فارسى آن از جهات بسيار هنوز هم زنده و نغز و لطيف و زيباست .
مقدمهء كتاب در چهار عنوان است : خودشناسى و خداشناسى و دنياشناسى و آخرتشناسى . متن كيميا مانند متن احياء به چهار ركن تقسيم شده : عبادات ، معاملات ، مهلكات ، منجيات .
در ربع عبادات ، بر خلاف كتابهاى فقهى ، غزالى به ظاهر عبادات نپرداخته است ، بلكه در همه جا فلسفهء عبادات و معانى آنها را نيز مورد بحث قرار داده .
هامش
[ 1 ] اين كتاب دو بار در ايران به همت مرحوم استاد همايى چاپ شده است .
[ 2 ] - در نسخهء خطى شهيد على ، شمارهء 1 - 1712 در استانبول نوشته شده كه :
تأليف اين كتاب اوايل جمادى الآخر سال 505 هجرى به پايان رسيده است ، در حالى كه غزالى در چهاردهم جمادى الآخر همين سال درگذشته ، پس اين كتاب مىتواند آخرين اثر وى باشد .