كه در كتاب خويش زير عنوان ترتيب تاريخى مؤلفات غزالى سخن گفته است لوئى ماسينيون است كه زمان تأليف آثار غزالى را در چهار مرحله بدين ترتيب تنظيم كرده است :
مرحلهء اول - ( 478 تا 484 ه ق ) كتاب الوجيز غزالى در اين مرحله تأليف شده است .
مرحلهء دوم - ( 484 تا 488 ه ق ) كه غزالى در آن كتابهاى مقاصد الفلاسفة و تهافت الفلاسفة و الاقتصاد في الاعتقاد و فضائح الباطنية را نوشته است .
مرحلهء سوم - ( 489 تا 495 ه ق ) غزالى در اين سالها احياء علوم الدين را كه قبلا آغاز كرده بود به انجام رسانيده و كتابهاى المستصفى در اصول فقه ، و كيمياى سعادت و منهاج العابدين إلى جنة رب العالمين را نوشته است .
مرحلهء چهارم - ( از سال 495 هجرى آغاز مىشود و در سال 505 هجرى در شهر طوس با مرگ پايان مىپذيرد ) غزالى در اين سالها به نگارش كتابهاى معيار العلم و محك النظر و المقصد الاسنى في شرح اسماء اللّه الحسنى و الاجوبة المسكتة و ميزان العمل و جواهر القرآن و المنقذ من الضلال و الجام العوام و تعدادى كتاب و رسالهء ديگر پرداخته است .
پس از لوئى ماسينيون نخستين بحث را دربارهء تشخيص مؤلفات اصيل و مشكوك غزالى ، اسين پلاسيوس آغاز كرد و كتابى بزرگ در چهار مجلد به نام روحانية الغزالى تأليف نمود كه بين سالهاى ( 1934 - 1941 م ) در مادريد منتشر شده است . مؤلف در جلد چهارم اين كتاب - از صفحهء 385 تا 390 - دربارهء كتابهاى غزالى از هر لحاظ بحث كرده و دلايل خويش را در مورد كتابهاى مشكوك وى بيان داشته است [ 1 ] .
پس از پژوهش ارزندهء اسين پلاسيوس ، از مقالهء تحقيقى مونت گمرىوات مىتوان نام برد كه در سال 1952 م زير عنوان « صحت مؤلفات منسوب به غزالى » منتشر شد .
هامش
[ 1 ] - مشروح اين بحث را در مقدمهء عبد الرحمن بدوى بر كتاب « مؤلفات الغزالى » صفحهء 11 مىتوان ديد .