تعصبهاى بى دليل به آثار اين افعال ( نماز و روزه و زكات و سجده ) بنگريد كه چگونه شاخههاى درخت تفاخر را درهم مىشكنند و از جوانه زدن كبر و خود پسندى جلوگيرى مىكنند .
من در اعمال و كردار جهانيان نظر افكندم ، هيچكس را نيافتم كه در باره چيزى تعصب به خرج دهد جز اين كه علتى داشته كه حقيقت را بر جاهلان مشتبه ساخته و يا در عقل و انديشه سفيهان نفوذ نموده .
جز شما كه تعصب در بارهء چيزى مىورزيد كه نه سببى دارد و نه علتى ، اما ابليس در برابر « آدم » ( ع ) به خاطر اصل و اساس خود تعصب ورزيد و آفرينش آدم را مورد طعن قرار داد ، و گفت :
« من از آتشم و تو از خاك » ! تعصب ثروت و اما ثروتمندان عياش ملتها تعصبشان به واسطه زر و زيور و دارائى آنها است چنان كه خود مىگفتند :
« ثروت و فرزندان ما از همه بيشتر است و هرگز مجازات نمىشويم » و اگر قرار است تعصبى در كار باشد بايد به خاطر اخلاق پسنديده ، افعال نيك ، و كارهاى خوب باشد ، همان افعال و امورى كه افراد با شخصيت و شجاعان خاندان عرب و سران قبائل در آنها بر يكديگر برترى مىجستند .
يعنى اخلاق پسنديده ، انديشههاى بزرك ، مقامهاى بلند و آثار ستوده ( در اينها تعصب به خرج دهيد ) تعصبهاى شما براى خصلتهاى ارزشمند ، حفظ حقوق همسايگان ، وفا به پيمانها ، اطاعت كردن نيكىها ، سر پيچى از تكبر ، جود و بخشش داشتن ، خوددارى از ستم ، وحشت از قتل نفس ، انصاف در باره مردم ، فرو خوردن خشم . . .
ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 309
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٠٩