Code - 2881
فل ( رازقى )
Jasminum sambac ( L . ) Ait .
گياهى است بوته مانند ، هميشه سبز به ارتفاع 2 - 5 / 1 متر ، ساقه چوبى از خانواده
Oleaceae
، برگها متقابل ، نازك ، بيضوى يا تخممرغى ، به درازاى 8 سانتيمتر نوكتيز يا قوسى ، براق با 6 - 4 جفت رگبرگ .
گلها سفيد ، بسيار معطر به درشتى 5 / 2 سانتيمتر ، معمولا مجتمع به تعداد 3 - 2 تائى ديده مىشوند .
گياه بومى مناطق گرم و حاره آسيا است در چين ، ژاپن ، هندوچين و هند بهطور خودرو وجود دارد و در جنوب ايران به عنوان گل زينيتى و در بعضى كشورها جهت تهيه اسانس پرورش مىيابد .
تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى :
چينىها با نام
Mo - li
از 300 سال بعد از ميلاد از گل آن براى معطر كردن چاى استفاده مىكنند . هندىها نيز از زمانهاى بسيار دور با نام سنسكريتى
Fula
از آن استفاده درمانى به عمل مىآوردهاند . ريشه و دانه گياه در قرون اوليه هجرى با نام " فل " به ايران وارد شده است و برخى از پزشكان تصور كرده بودند كه آن ريشه سفرجل هندى يا نيلوفر هندى است چه دانه آن شبيه به دانه نيلوفر است به طورى كه ابو معاذ گويد : فل چوب سفرجل هندى است و آن ريشه نيلوفر هندى است ( ابو معاذ به نقل ابو ريحان بيرونى : 1 * ) و داود انطاكى گويد كه آن " ياسمين مضاعف " است و از پيوند نيلوفر با ياسمين بوجود آمده است . حكيم مومن و عقيلى خراسانى نظريات پزشكان قبلى را درباره ماهيت " فل " مردود دانستهاند . درباره خواص درمانى آن دانشمندان قديم چنين گويند : فل داروى هندى است و در تركيب داروهاى سردكننده ( تببر ) داخل مىشود و خواص آن مانند يبروح و لفاح است ( رازى : 2 * ) . گرم و خشك است در ناراحتىهاى اعصاب ناشى از سردى و نفخ رحم ( هروى : 3 * ) و ضماد آن در سردرد ( ابن سينا : 4 * ) ، و اسحق بن عمران گويد در استرخاء عصب و بواسير موثر است ( ابن بيطار : 5 * ) . اسحق گويد براى درد معده خوب است ولى به مثانه زيان مىرساند مگر آنكه با عسل خورده شود ( انصارى : 6 * ) . صاحب منهاج گويد خوردن حدود 5 / 1 گرم آن در درد مقعد موثر است ( غسّانى تركمانى : 7 * ) . طبيعت آن گرم و خشك است و آن بازكننده گير رگها و پاككننده مغز است . در طپش قلب ، غشى ، استسقاء و دانه آن در بزرگى طحال و درد كبد موثر و سفيد شدن موى را به تأخير مىاندازد ( داود انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 8 * ) .
قسمت قابل مصرف : گل ، ريشه ، برگ و اسانس .
تركيبات شيميائى :
گياه داراى اسانس است و آن محتوى : بنزوئيك اسيد ، لينالل ، بوتانن ، متيل بنزوات ، اتيل بنزوات ، بنزيل الكل ، بنزالدئيد ، ژرانيول ، پنتامن
Pentanone
، فنل ، اتيلفرمات ، اتيلساليسيلات ، بنزيل استات ، ژرانيال ، ايتل