ابن بيطار مىنويسد بستيناج حسكه است و در مصر آن را " اخله " [ به معنى خلال دندان ] مىنامند و آن انواع دارد مضمضه جوشانده دانه آن درد دندان را تسكين مىدهد ( ترجمه از جامع مفردات ج 1 - 95 ) . بستياج خلال مكه است و به عربى سدى
Seda
نامند تخم آن را به پارسى درمنه تركى 2 * گويند جهت سعال 3 * و فواق 4 * و رياح 5 * و مغص 6 * و حصاهء 7 * و تفتيح سده جگر و ادرار بول نافع است ( اختيارات 65 ) . داود انطاكى مىنويسد : بستناج خلال است و در خلال مىنويسد سداب و صقلين . . . دانه آن وخشيزك ناميده مىشود گرم و خشك است دندان و لثه را محكم ، دهان را خوشبو و كشنده كرم و مانع تولد آن مىشود ، نشستن زنان در جوشانده آن براى رحم بانوان سودمند است و ورمها را تحليل مىبرد و عرق را حبس مىكند ( تت تذكره 143 ) . ضماد مطبوخ او در روغن زيتون جهت فالج و استسقاء و درد مفاصل نافع و مضر ريه و مصلحش گشنيز است . . . قدر شربتش تا دو مثقال است ( تحفه 45 ) . بستياج نباتى است خاردار برگ آن با خشونت و ريزه و گل آن سفيد و ازرق و شاخهاى آن به قدر شبرى از يك بيخ روئيده و بر سر هر شاخى چيزى مانند قبه رسته و خشن و از شاخهاى باريك آن خلال سازند و تخم آن شبيه نانخواه 8 * و طعم آن تند . . . ( مخزن 139 ) .
امروز علاوه بر اثرات ذكرشده توسط پزشكان سنتى از آن به عنوان بازكننده عروق كرونر استفاده مىشود و براى آن اثر آنتىاسپاسموديك الياف صاف شريانهاى كرونر قلب ، رحم ، ريه و بازكننده عروق كرونر و تنظيمكننده سيستم اعصاب مركزى را قائل مىباشند و در موارد قولنج كليوى ناشى از نفريت ، سنگهاى مجارى ادرارى ، سياهسرفه ، آسم ، انفاركتوس ميوكاردو آنژين دوپواترين استفاده مىشود .
اثرات درمانى ميوه گياه مربوط به مواد موثره آن خل لين
Khellin
ويسناژين
Visnagin
، ويسنادين
Visnadin
و گلوكزيدى بنام خلوزيد مىباشد بهطورىكه خل لين سريعا موجب باز شدن مجارى عروق قلبى مىشود .
اشكال داروئى :
براى مصارف داخلى از دمكرده 5 گرم ميوه در يك ليتر آب براى 2 تا 3 بار در 24 ساعت ، دمكرده 60 در هزار به صورت غرغره و دهانشويه ، تنطور ده درصد ميوه 3 گرم در روز و از خل لين 100 تا 200 ميلىگرم در روز مصرف مىشود .
گياه در كشورهاى عربى باسامى خله ، خله ، خلال ، جزر شيطانى ، سدا ( در عراق ) ، سواك النبى در سوريه و به پارسى خلال دندان و وايه ناميده مىشود .
( 1 * ) - دوقو دانه جزر برى
Daucus carota L . Var . Boisierie Withm
مىباشد .
( 2 * ) - واژه درمنه به دانه
Artemisia maritima L
نيز اطلاق شده است .
( 3 * ) - سعال - سرفه
( 4 * ) - فواق - سكسكه
( 5 * ) - رياح - گاز يا نفخ