حكيم محمد اعظم خان رامپورى چشتى ، ملقب به ناظم جهان ، فرزند ملك الحكما حكيم شاه اعظم خان بن محمد رضى خان بن محمد اسماعيل خان سيستانى تبار رامپورى ( رامپور / مصطفىآباد 1229 - محرم 1320 ق ) . پزشك و نويسندهء فارسىنويس شبه قاره هند است .
او نزد مولوى عبد الرحيم بن محمد سعيد و مفتى شرف الدين رامپورى و استادان ديگر درس خواند . سپس از پدر خود پزشكى آموخت . در 1251 ق به بهوپال سفر كرد و به نواب نظير الدوله جهانگير محمد خان ، شوهر سكندر بيگم ( م . 1285 ق ) ، رئيس بهوپال ، تقرب جست و مدتى دراز در بهوپال به سر برد . آنگاه به اجين رفت و سه سال در آنجا در ملازمت بيجابايى گذراند . سرانجام ، رهسپار آن دور شد و بقيهء عمرش را در خدمت فرمانرواى آن ناحيه ( تكوجى رائوهولكر ) به سر برد و در همانجا درگذشت .
وى صاحب آثار فراوانى به زبان فارسى در پزشكى است . از آثار اوست :
* اكسير اعظم در چهار جلد .
- جلد اول ( چاپ مطلع نظامى كانپور و مطبع نولكشور لكهنو ) . مقدمه متضمن اجناس جميع امراض و تشخيص اقسام سوء مزاجات و قواعد علاج آنها به طريق كلى است و سپس امراض هر عضو شروع مىگردد . اول ، اسباب كليهء امراض هر عضو و تشخيص آن و علاج كلى و اقسام آن ، بعد از آن هر مرض آن عضو بالاستيفا و اسباب آن بالاستقصا و علامات آنها و طريق تشخيص در اكثر امراض تا معالج را در استخراج هر سبب آن مرض سهولت حاصل شود .
- جلد دوم ( كانپور ، 1287 ق / 1870 م و لكهنو ، 1302 ق / 1884 م ) در امراض شفت و شدقين - يعنى لب و كنج دهن - و جز آن .
- جلد سوم ( چاپ مطبع نظامى كانپور ) در بيان امراض كبد ، امراض مراره و طحال ، امراض امعاء ، امراض مقعد ، امراض مثانه ، امراض اعضاى تناسلى مردان ، امراض صفاق و سره ، و امراض رحم .
نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى ) — صفحة مقدمه و پيشگفتار 33
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
صمقدمه و پيشگفتار ٣٣