قسم يازدهم در انواع نبض مركّب ثلاثى به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت
و اين قسم هم منقسم به هشت نوع باشد :
1 . نبض قوى و سريع و متواتر
سبب اين قوّت قوّه * و شدّت حرارت است * مع اندكى يبوست مانع عظم . و الّا ، در حالت وجود قوّت و حاجت ، بدون عظم امكان ندارد .
و اين نبض در جوانان طبعى بود .
و در ابتداى اوجاع ظاهرى * و [ ابتداى اوجاع ] اعضاى رئيسه و غير رئيسه ، در اوّل امر كه هنوز كمتر باشد ، نيز نبض مذكور يافته مىشود .
و اين بهر آن است كه طبيعت حركت مىكند در اين وقت براى دفع شىء مؤلم . پس ، از اين جهت ، حركت مىكند قوّه حيوانى و حرارت غريزى .
و هرگاه دوام كند وجع حتى كه قوّه را منتهك سازد ، نبض را صغير ضعيف سريع متواتر و مختلف مىگرداند ، به سببى كه خواهد آمد .
2 . نبض قوى و سريع و متفاوت
سببش قوّت قوّه است * و زيادتى حرارت چندانكه ايفاى او ، به عظم