غيرمسكونى ، سدها ، اسكلهها ، پلها و نظاير آنهاست . توليدات كارگاهى شامل توليد آهن و فولاد ، منسوجات و پوشاك ، ماشينآلات و امثال آنها مىباشد .
صنعت به معنى اخير در اين بررسى مورد توجه قرار گرفته است .
تعريف سوم صنعت بسيار محدود است . در اين تعريف صنعت به كليهء فعاليتهائى اطلاق مىشود كه منجر به توليد يك « كالا » يا يك « خدمت » مشخصى شود ، مثل صنعت بيمه ، صنعت هواپيماسازى و همانند آنها . در اين معنى بجاست كه واژهء « رشتهء فعاليت » به كار گرفته شود .
اين چكيده گرچه تصوير كلى و نسبتا روشنى از تقسيمات تعريفى صنعت بدست مىدهد ، اما براى ادامهء كار از يك سو نياز به ترسيم دقيقتر و تفصيلىتر مرزهاى صنعت داريم ، و از سوى ديگر ضرورى است كه بين تعاريف يادشده و تعاريف آمارهاى اقتصادى موجود ، تجانس كامل وجود داشته باشد . همسانى تعاريف و مفاهيم اقتصادى و آمارى صنعت در كشور ما مشكل عدم تجانس را از ميان برده است . تعاريف و گروهبنديهاى صنعت در كشور ما منطبق با تعاريف و گروهبنديهاى « طبقهبندى صنعتى استاندارد بين المللى فعاليتهاى اقتصادى » است .
دفتر آمار سازمان ملل متحد در سال 1968 ميلادى براى طبقهبندى كليهء فعاليتهاى اقتصادى ، طبقهبندى و تعاريف استانداردى را به ملل عضو توصيه كرده است كه از سوى ايران و بسيارى از كشورهاى جهان رعايت مىشود .
اين طبقهبندى ، « طبقهبندى صنعتى استاندارد بين المللى فعاليتهاى اقتصادى ناميده مىشود
( International Standard Industrial Classification of all Economic Activities )
و در نزد اهل فن به
( ISIC )
مشهور است . اين طبقهبندى كليهء فعاليتهاى اقتصادى را در 10 طبقه قرار داده و كدهاى « 0 » تا « 9 » را براى هريك از طبقات تعيين كرده است :
1 - كشاورزى ، شكار ، جنگلدارى و ماهيگيرى
2 - استخراج معادن
3 - توليدات كارخانهاى
4 - برق ، گاز و آب
5 - ساختمان
6 - فروش ، هتلدارى ، رستوران و كافهدارى
7 - حملونقل ، انباردارى ، ارتباطات و مخابرات
8 - خدمات مالى و بيمه ، ملكى و تجارت
9 - خدمات اجتماعى و شخصى
10 - فعاليتهاى نامشخص
از مجموعه طبقات دهگانه فوق ، فقط « كد 3 » يعنى « توليدات كارگاهى » يا
« Manufacturing Industry »
را ما صنعت مىناميم و مورد بررسى قرار مىدهيم .
تعريف و گروهبندى صنعت كارگاهى
براى رعايت كوتاهنويسى ، به صنعت كارخانهاى يا كارگاهى ، از اين پس ، « صنعت » مىگوئيم . صنعت ، ( كد 3
( ISIC
، شامل كليهء فعاليتهايى است كه منجر به تغيير فيزيكى يا شيميايى مواد و اجسام مختلف و تبديل آنها به محصولات جديد مىگردد ، اعم از اينكه اين تغييرات به وسيلهء دست يا ماشين ، در كارخانهها يا در منازل انجام گيرد . صنعت به 9 « گروه عمده ، توليدى » با كدهاى « 31 تا 39 » تقسيم مىشود به هريك از اين گروههاى عمده ، توليدى در متون اقتصادى و آمارى كشور ما « صنايع » گفته مىشود :
31 - صنايع مواد غذايى ، آشاميدنى و دخانيات
32 - صنايع نساجى ، پوشاك و چرم
33 - صنايع چوب و محصولات چوبى
34 - صنايع كاغذ و مقوا و چاپ و انتشار
35 - صنايع شيميايى ، نفت ، زغالسنگ ، لاستيك و پلاستيك
36 - صنايع محصولات كانى غيرفلزى بجز نفت و زغالسنگ
37 - صنايع توليد فلزات اساسى
38 - صنايع ماشينآلات ، تجهيزات و ابزار و محصولات فلزى
39 - صنايع متفرقه
با توجه به تقسيمبندى فوق و بر اساس اينكه توليد كالاهاى صنعتى در كارخانهها يا منازل به عمل مىآيد ، واحدهاى توليدى را در 2 بخش « صنعت خانگى » و « كارگاههاى صنعتى » قرار دادهايم و هريك را جداگانه بررسى كردهايم . بعلاوه چون كارگاههاى بزرگ صنعتى سهم نسبى نسبتا بالايى در توليدات صنعتى استان داشتهاند ، شايستهتر ديديم كه توجه ويژهاى بدان مبذول داريم ، از اينرو ، بررسى كارگاههاى صنعتى را در بخش كارگاههاى كوچك صنعتى و كارگاههاى بزرگ صنعتى انجام دادهايم .
صنعت خانگى استان گيلان
به فعاليتهاى توليدى اعضاء خانوار كه در محل سكونت خود به منظور كسب درآمد صورت مىگيرد ، صنعت خانگى گفته مىشود . صنعت خانگى داراى ويژگيهاى زير است :
1 - يك يا چند نفر از اعضاء خانوار عامل توليد باشند .
2 - يك يا چند نوع كالا توليد كنند .
3 - توليد براى كسب درآمد باشد .
4 - توليد در محل سكونت اعضاء خانوار به عمل آيد .
5 - توليد در طول سال بهطور نامنظم صورت گيرد .
6 - فعاليت توليدى جزء حرفه اصلى اعضاء مذكور نباشد .
بر اساس معياريهاى مذكور فوق ، از 735 ، 415 خانوار گيلانى در سال 1365 ، تعداد 9768 خانوار ، داراى صنعت خانگى بودهاند . بيش از 4 / 4 خانوارهاى داراى صنعت خانگى در مناطق روستايى و كمتر از 3 / 3 در مناطق شهرى سكونت داشتهاند . « 1 »
بررسى تركيب صنعت خانگى استان گيلان نشان مىدهد كه رايجترين صنعت خانگى استان دوزندگى و بافندگى پوشاك است . اين صنعت خانگى با 7 / 52 درصد بزرگترين سهم را در صنعت خانگى استان دارد . دومين صنعت خانگى مهم ، توليد مواد غذايى است . حدود 2 / 17 درصد صنعت خانگى استان در رشته توليد مواد غذايى است . سومين مقام را در صنعت خانگى سبد و
هامش
( 1 ) . مركز آمار ايران ، سرشمارى عمومى نفوس و مسكن ، مهرماه 1365 ، استان گيلان ، جدول ف ، صفحهء 13 .