فصل سيزدهم گويش گيلكى
تحقيق دربارهء گويشها و لهجههاى شمال ايران و كنارههاى بحر خزر به ويژه گيلكى نخستينبار از سوى پژوهشگران اروپائى آغاز شد و زبانشناسان كشورهاى اروپا قبل از دانشمندان ما به تحقيق و بررسى گويشهاى ايرانى از جمله گيلكى پرداختند .
پژوهشگران روسيه تزارى در اين زمينه مقدم بر ساير زبانشناسان اروپايى هستند ، ولى نبايد فراموش كرد كه تحقيق و پژوهش در گويش گيلكى از سوى آنان با اهداف استعمارى بىارتباط نبود .
بههرحال نمىتوان از گيلكى سخن به ميان آورد و آثار فاضلانه و گرانقدر دانشمندانى نظير گملين
Gmelin
، برزين
Beresin
، گايگر
Geiger
، كريستنسن
Christensen
، خودزكو
Chodzko
، ملگونف
Melgounof
، درن
Dorn
و راستار - گويوا
Rastargoueva
را در اين رشته ناديده گرفته در بوته فراموشى گذاشت .
آكادميسين گملين در سفرنامهء خود كه پس از مسافرت به نقاط مختلف ايران از جمله گيلان تنظيم نموده و در سال 1775 ميلادى آن را منتشر ساخته است تعدادى از واژههاى گيلكى شامل اسامى گياهان و جانوران را جاى داده است . پس از او ايرانشناس لهستانى خودزكو كه 11 سال در ايران اقامت داشت در كتاب خود موازى با شرح لهجههاى رايج در ايران صورتى از واژههاى گيلكى به دست مىدهد و چند ترانهء گيلكى را نيز در كتاب نقل مىكند « 1 » .
كتاب باارزش تحقيق و جستجو در لهجههاى ايرانى ، كه در آن از دستور
هامش
( 1 ) . مجلهء كيهان فرهنگى ، مقالهء « سخن گيلهمرد » ، دكتر مير احمد طباطبائى ، سال چهارم ، شمارهء 11 ، تهران 1366 ، صفحهء 43 - 42 .