سال شمسى به غير حساب ، 5 - دريافتن ماههاى شمسى از ماههاى قمرى به غير حساب ، 6 - يافتن وقت ظهر ، 7 - در نوروز ، 8 - ساعات روز و شب 9 - طلوع و غروب بعضى كواكب ، 10 - موقع تخمريزى زرع ، 11 - اختلاف هوا ، ( چهار فصل سال ) .
آغاز : الحمد للّه الذى جعل فى السماء بروجا و النجوم . . . و بعد ، مىگويد . . . كريم بن مخدوم .
مشترك 1 / 297 .
گنج 1 / 184 .
* مختصر ارشاد .
شيرازى - ارشاد ، مختصر .
* مختصر التقاويم .
ميرزا محمد على ، معلم حبيب آبادى ( 1308 - . . )
ذريعه 20 / 191 ؛ شعراى معاصر 459 به نقل .
* مختصر در اسطرلاب . طوسى -
بيست باب .
* مختصر در مدخل نجوم .
رازى - مدخل نجوم .
* مختصر در معرفت تقويم .
طوسى - سى فصل .
* مختصر مفيد .
سيد محمد اسلم بنگالى پندرايى ، كه در هوگلى مىزيسته ، براى پسرش سيد غلام على ، به سال 1201 ق ، از چند كتاب گزيده ، در 1 « مقدمه » و چند « فايده » ساخته :
مقدمه در معرفت مجردات ( مفردات ) و مركبات كه مبادى ايجاد كايناتاند . فايده 1 - در بيان عقول ، 2 - احوال اجرام علوى ، 3 - بيان ملائكه ، عرش و مكان . . . ، 4 - . . . و شفق ، 5 - محاق و هلال و بدر ، 6 - كسوف و خسوف ، 7 - تاريخ سال و ماه و . . . ، 8 - كون و فساد ، عناصر اربعه ، نفس ، ارواح ، حواس خمسه . . . قواى عقليه ، تكوين نطفه ، تشريح و تركيب اعضا ، سن و عمر ، . . .
آغاز : سبحان اللّه حكمت بالغهى خالق الارض و السماوات به مرتبهى شامل .
ثلاثه 102 ، 191 .
بانكيپور 9 / ص 172 ش 916 ؛ مرآت العلوم 1 / 133 .
* مختصر نامچه در توضيح تاريخ فرسيه -
فيصلهى منجمين و مجتهدين اصفهان .
* مختصرنامه : روزنامه .
منسوب به ابو معشر بلخى ( 272 / 886 م ) . در ديباچه مىگويد سلطان طغرل ( ؟ ! ) فيلسوفان خراسان را گرد آورد ، تا روزنامهاى براى او بسازند ، و من اين روزنامه را براى او ساختم . و « مختصرنامه » ناميدم .
( - « روزنامه » منسوب به همو ، كه در آنجا آمده است كه به دستور سلطان سعيد بهرامشاه ( ؟ ! ) ساخته است ) .
آغاز : . . . خواجه ابو معشر چنين مىگويد كه در روزگار سلطان طغرل ، روزى سلطان فيلسوفان را جمع كرده .
نسخهها 1 / 347 ( 1 نسخه ) ؛ ذريعه 20 / 214 .
دانشگاه 11 / 2280 ؛ دايرة المعارف ش 16 / 101 عكس از نسخهى سدهى 8 - 9 ق با تاريخ 831 ق در مجموعه .
* مختصرنامه . خسرو عابد ابرقوهى كه چند كار در پزشكى از وى در دست هست ( - ضوابط طب ) .
به نام تاج الدين احمد ، در 1 « فصل » و سربندهاى ديگر ، به نثر و بيتهايى در ميانه ، به سال 790 ق نگاشته است .
آغاز : منّت بىانتها از فضل اول بىابتدا ، خالقى را كه در اول فطرت .
نسخهها 1 / 347 ( 1 نسخه ) ؛ ذريعه 20 / 214 .
نشريه 3 / 330 ، 362 .
* مختصر النجوم .
محمد على ، رجازفرهاى