است . گفته شده است نگارندهء كتاب هيبت خان و يا ابراهيم بطنى است و درستش همان نعمت اللّه است ، كه هيبت خان او را يارى كرده است .
دست كم سه تحرير از آن در دست هست :
( الف ) . تاريخ خانجهانى و مخزن افغانى ، در 1 « مقدمه » و 7 « باب » كه به كوشش دكتر سيد محمد امام الدين ، در 2 مجلد ، دكا 1960 - 1962 م چاپ شده است : مقدمه در احوال مهتر يعقوب ، باب 1 - مهتر اشموئيل و مهتر داود ، دو فصل ، 2 - در ذكر خالد ، 3 - در ذكر ايالت لودى ، سه فصل ( احوال سلطان بهلول لودى ، سكندر لودى ، ابراهيم لودى ) ، 4 - ايالت سود ، گويا هفت فصل ( شير شاه سور ، اسلام شاه سور ، فيروز شاه ، محمد عادل سور . . . ) ، 5 - نواب كامياب خان جهان لودى ، پنج فصل ، 6 - در بيان تعداد سلسلهء افغانان ، چهار فصل ، 7 - ابو المظفر سليم جهانگير پادشاه . خاتمه در ذكر ارباب و جد و حال و اصحاب ذوق در اين طايفه ، سه فصل و ضمايم .
( ب ) گزيدهاى از آن به نام « مخزن افغانى » ، در 3 « باب » ( يا نه باب برابر نوشاهى ) . ( استورى 394 ) .
( ج ) نسخهء كراچى به نوشتهء ( نوشاهى 708 ) در 3 « باب » و ( نه باب برابر استورى ) سپس لودىها در 3 « دفتر » مىباشد . باب 1 - احوال مهتر يعقوب اسرائيل اللّه ، كه اين سلسله ( كه به گفته او ) به او مىرسد ، 2 - ملك طالوت و آمدن اين طايفه ( به گفت او ) به كوهستان غور و از آنجا به كوهستان سليمان ، 3 - احوال خالد بن وليد تا پايان كار عمر . دفتر 1 - احوال سلطان بهلول لودى ( 855 - 894 ق ) ، و سكندر لودى ( 894 - 923 ق ) ، ابراهيم لودى ( 923 - 930 ق ) ، 2 - شير شاه سورى ( 946 - 952 ق ) ، اسلام شاه ( 952 - 960 ق ) و برخى ديگر از افغانان ، 3 - ذكر خوارق درويشان اين طبقه كه به قدرت رياضت و خداپرستى به مرتبت ولايت رسيدهاند ( 68 تن ) . آغاز 1 :
حمدى كه مورخان وقايع و مستخبران بدايع افكار به لسان گوهربار . آغاز 2 : بهارافروز بساتين ضماير عرفا ، و رونق افزاى گلشن بصاير . . . اما بعد ، چنين گويد بندهء خداى تعالى خانجهان لودى .
مشترك 10 / 624 - 626 ( 11 نسخه ) به 3 نام بالا ؛ استورى 393 « تاريخ خانجهانى يا مخزن افغانى » ، 394 « مخزن افغانى » كه گزيدهاى از همان است ، 1302 ؛ مشار 1 / 1074 « تاريخ خانجهانى و مخزن افغانى » ( 1 چ ، لندن 1829 م ، دو مجلد 131 + 184 ص ) ؛ صفا 5 : 3 / 1578 و 1712 ؛ تذكرهنويسى 783 ؛ پاكستان و هند 4 / 516 ، 561 به تفصيل و 5 / 557 « مجمع الافغانى » ن ؛ آفتاب 216 ، ( 235 ) به تفصيل ؛ ترجمهها 168 ترجمهء اردويى آن ، 353 ترجمهء پشتويى آن ؛ تاريخ افغانستان 1 / 122 « مخزن افغانى » ، 123 « مرآت الافاغنه » خانجهان لودى ؛ مارشال 376 .
آصفيه 1 / 233 « مخزن افغانى » و 3 / 94 « خانجهانى » ، 108 ؛ اته 576 ، 577 ، 578 « تواريخ مجلس آراى » ؛ افغانستان 111 « تاريخ خانجهانى » ، 169 « مرآت الافاغنه » ، 238 « تاريخ مخزن » ؛ اسعد افندى 125 ؛ انديا آفيس ، چاپى ( 524 ) ، 381 با ترجمهء آن ؛ ايوانف 100 ، 101 ؛ بادليان 1141 ، 1142 ش 2025 ، 2026 « مخزن . . . » ؛ بلوشه 1 / 312 « تاريخ خانجهانى » ؛ تاجيكستان ، دوشنبه 1 / 151 ؛ بشير حسين ،
فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى ) — صفحة 1173
مساهمون: احمد منزوى
ص١١٧٣