فارسى شدهء آن از آوانس مسيحى زرگرباشى ، از مترجمان روزگار ناصرى .
در 9 « فصل » ، اجتماعى و انتقادى ، بخش يكم آن از ايران باستان است ، سپس از ناهنجارىهاى روزگار خود و تجاوزات بيگانگان گفتگو مىكند و براى رهايى ايران كنونى ( سدهء 14 ) پيشنهادهايى نيز نشان مىدهد . آغاز : مقدمه از قول مصنف . . . اعليحضرتا از آنجا كه مفتون شوكت و عظمت زمان گذشتهء ايران بودم .
نسخهها 2 / 1681 ؛ نشريه 1 / 60 ؛ ملى 1 / 186 .
مدينة العرفا :
تاريخ نائين ، بلاغى نائينى ، عبد الحجة ( 1313 ق . . . ) .
مشار 4 / 4666 ( تهران 1369 ق ، 400 + 136 + 196 ص ) ؛ مشار ، مولفين 3 / 717 .
مذاكرات آسياى وسطى .
ن . ترجمهء رسالهاى است دربارهء گفتگوهاى آسياى ميانه ، ميان روس و انگليس ، در دو جزء ( بخش ) سالهاى 1869 - 1873 - 1883 م . آغاز : بسمه .
بيان مذاكراتى است كه در باب افكار آسياى وسطى ما بين روس و انگليس ردوبدل شده است .
سلطنتى ، تاريخ 687 .
مذاكرات ميان رضا دهخوارقانى و ناصر الملك .
- وقايع مذاكرات 2 / 1105 .
مرآت الارض .
ن . تاريخ و زندگىنامهء مجدول ساخته براى ميرزا حسن منشى خاص صدارت عظمى ، نوشتهء 1290 ق .
نشريه 4 / 312 .
مرآت الافاغنه :
تاريخ خانجهانى و مخزن افغانى . هروى ، خواجه نعمت اللّه سامانى فرزند حبيب اللّه . زنده در 1024 ق / 1615 م .
پدرش در دستگاه اكبر ( 963 - 1014 ق ) كار كرده ، و خود چندى كتابدار خان خانان بود . در 1006 ق / 1598 م به خدمت جهانگير ( 1014 - 1037 ق ) درآمده و جايگاه وقايعنويسى يافت . سپس به خدمت خانجهان لودى ( م 1040 ق / 30 - 1631 م ) سپهسالار جهانگير درآمده و در اينجا اين كتاب را نگاشت . در 20 ذيحجهء 1020 ق / 1612 م بدان آغاز كرده و در 10 ذيحجهء 1021 ق / 1613 م به انجام رسانده است . گفته شده نگارندهء كتاب هيبت خان و يا ابراهيم بطنى است . و درستاش همان نعمت اللّه است كه هيبت خان او را يارى كرده است .
به كوشش دكتر سيد محمد امام الدين استاد دانشگاه داكا ، در 2 « جلد » 1960 ، 1962 م ، با پيشگفتار ايشان به زبان انگليسى چاپ شده است . و ترجمهء اين كتاب به زبان اردو ، به كوشش دكتر محمد بشير حسين استاد دانشگاه پنجاب لاهور ، 1978 م با پيشگفتار چاپ شده است .
ترجمهء انگليسى از ب . دورن و پشتويى آن از افضل خان نيز منتشر شده است .
دستكم سه تحرير از آن در دست است :
الف : تاريخ خانجهانى و مخزن افغانى ، در 1 « مقدمه » و 7 « باب » ( همانكه به كوشش امام الدين چاپ شده است ) : مقدمه در احوال مهتر يعقوب ، باب 1 - در احوال مهتر شموئيل و مهتر داود ، دو فصل ، 2 - ذكر خالد ، 3 - ذكر ايالت لودى ، سه فصل ( احوال سلطان بهلول لودى ، سكندر لودى ، ابراهيم لودى ) ، 4 - ذكر ايالت سور ، گويا هفت فصل ( شير شاه سور ، اسلام شاه سور ، فيروز شاه ، محمد عادل سور . . . ) ، 5 - نواب