عبيد اللّه ( م 386 ق ) . كه با كار طبرى جدايىهاى بسيار دارد . ترجمه و يا تحرير فارسى به دستور منصور پسر نوح سامانى ( 350 - 366 ق ) ، در چندين جلد . تاريخ عمومى است از آغاز تا روزگار نگارش ، و يكى از كهنترين نثرهاى فارسى است كه در دست مانده است . بلعمى زنجيرهء اسناد را از اصل كتاب انداخته و مطالبى دربارهء روزگار پيش از چيرگى عربان برآن افزوده است و مطالب را به گونهء ديگر در « باب » و « فصل » ها مرتب كرده است . اين تحرير به مرگ المعتصم ( 227 ق / 843 م ) پايان مىيابد . در برخى نسخهها رويدادهاى پس از 355 ق را نيز فهرستوار برآن افزوده مىيابيم . خطبه و ديباجهها نيز در نسخهها گوناگون است ، برخى نسخهها خطبهء عربى دارند ، در برخى از نسخهها « تاريخنامه » خوانده شده است . همراه تكملهء آن به كوشش ملك الشعرا و پروين گنابادى به سال 1341 خ و پس از آن چاپ شده است .
تحرير ديگرى از ناشناس ، گويا از پايان روزگار سامانيان با پيشگفتارى به فارسى نيز موجود است كه آغاز آن برابر نمونهء ( 1 ) در پايين مىباشد . ترجمهء تازهاى از متن « تاريخ الرسل و الملوك » طبرى ، از ابو القاسم پاينده از سوى بنياد فرهنگ چاپ شده است . آغاز ( 1 ) : سپاس و آفرين مرخداى كامكار كامران . . . اما بعد ، بدانكه اين تاريخنامهء بزرگ است ، گردآوردهء ابو جعفر محمد . آغاز ( 2 ) : شكر و سپاس حضرت خالقى را كه انوار دقايق حكمت او از هر ذره از ذرات .
مشترك 1 / 41 « تفسير طبرى » ، همانجا 10 / 87 « ترجمهء تاريخ طبرى » ( 9 نسخه ) ؛ نسخهها 6 / 4125 « ترجمهء تاريخ طبرى :
تاريخنامه : تاريخ بلعمى » ( 62 نسخه ) ؛ ذريعه 3 / 222 « تاريخ ابن جرير » ، همانجا 4 / 86 « ترجمهء تاريخ طبرى » ؛ استورى 1 / 61 « ترجمهء تاريخ طبرى » ، همانجا 1229 بدون نام مترجم ؛ برگل 2 / 427 « ترجمهء تاريخ طبرى » ( 136 نسخه ) ، همانجا 2 / 426 تا 439 « ترجمهء تاريخ طبرى » ؛ مشار 1 / 1098 « تاريخ طبرى » ؛ مشار ، مؤلفين 5 / 356 ؛ نفيسى 1 / 29 ، همانجا 2 / 760 ؛ سبكشناسى 1 / 235 « ترجمهء تاريخ . . . » ؛ صفا 1 / 189 ، 611 ، 618 ، 619 « تاريخ بلعمى » ؛ سعدى تا جامى 128 « تاريخ محمد جرير » ؛ پيشگفتار ، چاپ عكسى از شادروان مينوى ؛ كتابشناسى دهساله 525 ؛ كشف الظنون 1 / 297 ؛ افشار 1 / 20 رديف 162 گفتار بهار ؛ جرنل ، خدابخش 2 / 1977 / 36 ( بخش انگليسى ) و ش 40 / 42 .
آستان قدس 7 / 32 آغاز : بقيه من فتح حاضريه و قرنسرين . خالد سيف اللّه روى بقر نسرين نهاذ بس مردمان قرنسرين بسيار كارزار كردند ، همانجا 7 / 33 آغاز : بدانكه اين تاريخنامهء بزرگ است ، همانجا 9 / 19 « تاريخ بلعمى » ؛ اشكورى ، قم 8 / 179 ، همانجا 10 / 192 ؛ تبريز ، ملى 1 / 145 ؛ تبريز ، تربيت ، نخجوانى 191 ؛ تبريز ، ملى 1 / 145 ، 247 آغاز برابر نمونه ( 1 ) ؛ دانشگاه 16 / 228 « تاريخنامه : تاريخ طبرى » ؛ دو كتابخانهء مشهد 46 ؛ سپهسالار 3 / 402 ( 3 نسخه ) ؛ سلطنتى ، اتاباى ، تاريخ 251 « تاريخ طبرى :
اخبار الرسل و الملوك » ، 254 ؛ فيلمها 1 / 37 « تاريخنامه » ( 10 نسخه ) ، 38 ( 11 نسخه ) ، 544 ، همانجا 2 / 112 ، 113 ، 151 ، همانجا 3 / 188 ؛ قم ، فيضيه 2 / 30 « ترجمهء تاريخ طبرى » ؛ قم ،
فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى ) — صفحة 579
مساهمون: احمد منزوى
ص٥٧٩