از جمله اعتراضات ابليس آنست كه در اثر امتناع او از سجده بآدم باستناد فضيلت ذاتى كه در خود مىپنداشت چگونه حق سبحانه او را از رحمت خود براى هميشه محروم و او را طرد فرمود .
پاسخ آنست كه تخلف ابليس از امر حق سبحانه به سجده و نيز مكابره و و تجرى و احتجاج در پيشگاه ربوبى سبب شقاوت و محروميت وى از رحمت براى هميشه خواهد شد و در دنيا خروج از صف فرشتگان و نيكان و در آخرت بعقوبات و غضب حق سبحانه دچار خواهد بود و اين از لوازم ذاتى عناد و استكبار به پيشگاه ربوبى است زيرا عقوبت كفار و اهل عناد در اثر محروميت ذاتى و اكتسابى خود بيگانگان است و عقوبت اهل عناد و شرك به سبب خارج آتش نيست بلكه لازم ذاتى و محروميت آنان خواهد بود و سبب داخلى و نفسانى و احوال درونى و باطنى آنها است و بالاخره از خود و درونى خود بيگانه و معاند مورد عقوبت و حسرت و سوز گداز روانى قرار خواهد گرفت .
زيرا غضب و آتش عناد و تجرى به پيشگاه قدس ربوبى سبب عقوبت روانى و هر لحظه بر غضب و آتش حسرت و سوز گداز روانى معاند افزوده خواهد شد و منافات ندارد كه همان عناد و حسرت روانى به صورت خارج و عقوبت آتش از خارج نيز در باره كفار و بيگانگان ظهور نمايد كه در حقيقت در مورد بشر اهل عناد و كفر از جهت روانى و درونى و حسرت خيالى و روانى مورد سوز گداز قرار بگيرند كه زياده بر تصور است براى بشر در دنيا كه عالم غيب است و نمىتواند عقوبتهاى روانى و حسرت و آتش سوز گداز عالم قيامت و شهود را بفهمد و ادراك نمايد .
با اين عقوبت روانى عقوبت ظهور آتش خارجى كه از درون اعضاء و جوارح آنان را فرا خواهد گرفت هم چنان كه در دنيا در اثر بيماريهاى عارضى اعضاء و جوارح انسانى مورد درد و آلام زياده بر تصور و طاقت قرار ميگيرد .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 354
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٥٤