بموهبت و جعل و آفرينش است ولى رشد و ظهور و تحقق آن در نظام اختيار به صورت اعتقادات قلبى باصول توحيد و عمل جوارحى از شئون حركت جوهرى و سير و تكامل بشرى است و حد و حصر نخواهد داشت بلكه وابسته بسعى و كوشش اهل ايمان و تقوى است كه هر چه نورانيت فطرى را در روان خود تقويت نمايند و بر حسب اعتقاد و شهود علمى و اطاعت جوارحى كه مراتب بىشمار دارد مراتب سعادت و ايمان نيز درجات و مقامات بىشمار خواهد داشت .
از جمله نور فطرت كه روان واجد آنست در اثر اينكه در اصلاب نهاده شده و بايد از عوالم بىشمار اصلاب و ارحام گذر نمايد سبب نورانيت و درخشندگى روان و يا ظلمت و تيرهگى روان زياده بر تصور نور فطرى خواهد بود .
بر اين اساس است كه انوار قدسيه پيامبران و رسولان فقط از طريق اصلاب طاهره و ارحام پاكيزه خواهند گذر نمود زيرا صلب فردى از بشر كه ظلمت محض و عناد با ساحت كبريائى است هرگز منور و حامل نور درخشان مقام خلت و يا مقام كليم نخواهد بود و محال است ظلمت محض و عناد و بعد و محروميت از رحمت از مقام كبريائى حامل نور درخشان باشد كه واسطه در فيوضات بعوالم است بالاخره تقدير در باره هر يك از ارواح بشرى از لحاظ اصلاب و ارحام از لحاظ نورانيت و طهارت و يا قذارت اصلاب نيز تأثير بسزائى در نورانيت روح و فطرت و همچنين در ظلمت و تيرهگى روان افراد بشر خواهد داشت .
نتيجه آنست كه آنچه كه حق تعالى آفريده روح نفخه و شعاع ربوبى است كه آميخته به نيروى فطرت و خداشناسى و رابطه با آفريدگار بطور جعل بسيط است و عبارت از نورانيتى است كه از منبع فيض بر آن تابيده و در همه عوالم درخشندگى خواهد داشت يعنى نيروى عاقله و روح و فطرت بشر است كه در عوالم ذر و نشئه عقلى بوده و همچنين در نظام اصلاب و ارحام و سپس در نظام اختيار به صورت واضح و مستقل خودنمائى مىنمايد و در عوالم برزخ و قيامت نيز از حيات و ابديت ظلى و عاريتى بهره بسزائى خواهد داشت .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 416
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤١٦