آنگاه صالح و شايسته آن خواهد شد كه پروردگار بر قلب با صفاء و نورانى اهل ايمان كلمه جامعه را القاء نمايد .
و بالاخره نور ايمان در قلب او بتابد و داراى قوه نظريه كه از آن تعبير بعقل بالفعل و عقل بسيط مىشود به او موهبت فرمايد .
و پس از كسب معلومات و استعداد كسب نظريات به آن عقل بالملكه گفته مىشود و مرتبه عاليه آن كه باهل ايمان افاضه مىشود نور عقلى كه سبب توجه استحضار معقولاتى است كه كسب نموده بدون اينكه محتاج به كسب و توجه جديد باشد .
بلكه كلمه عقلى جامع معلومات بنحو اعلى از صورتهاى و تفاصيل علوم نفسانى و مبدء و غايت آنها است و بالاخره كلمه جامعه قوه نورانى و موهبت ربانى است كه در كمون بعض افرادى كه حق تعالى خواسته است نهاده و در اثر كسب معلومات و پاكيزگى از رذايل به صورت فعليت و ظهور ميرسد و اقدام بافعال اختيارى و حركات جوارحى و اعمال صالح و خير نيز تأثير بسزائى در فعليت روح و موهبت كلمه عقلى و سعادت خواهند داشت .
قوله ( ع ) ثم يقذف اللَّه في قلبه كلمة يجمع بها امره :
مراد از كلمه جامعه نور عقلى و صفاء روح است كه باهل ايمان موهبت ميفرمايد و سبب توجه و حضور همه معلومات اكتسابى او مىشود و به علوم نفسانى و بمبدأ و غايت آنها بطور حضورى احاطه مىيابد و عبارت از قوه و نورانيت مخصوصى است كه در اثر موهبت الهى تحقق مىپذيرد و معلومات به صورت فعليات در ميايند بلكه كلمه عقلى بذات خود جامع همه معلوماتى است كه تحصيل نموده بطور اعلى از تفصيل علوم نفسانى است و كلمه جامعه در اختيار شخص نخواهد بود و از آن جمله حكمت است .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١٣١