مخصوص در سينه است كه كار گردش خون را بر عهده دارد . ( به معناى روح انسانى نيست . ) لذا حضرت آن را قابل خوردن پرنده دانسته است .
البته با اين قلب نمىتوان ملكوت آسمان و زمين ( حكومت خداوند بر عالم هستى ) را شناخت ، همچنان كه اين امر با چشم سر قابل شناخت نيست . خطاب امام عليه السلام به كسانى است كه از مرحلهء شناخت حسى فراتر نرفتهاند و تنها راه شناخت را حس و تجربه مىدانند . قرآن دربارهء اين افراد مىگويد :
« لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها . »
« 1 »
امّا كسانى كه از مرحلهء حس تجاوز كرده و به درجهء عقل رسيدهاند ، اينان داراى قلبهاى ملكوتى هستند كه در قرآن از آنها چنين ياد شده است :
« إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ . »
« 2 » اينها توان شناخت ملكوت آسمانها و زمين را دارند . . . شناخت حكومت الهى بر سراسر هستى امرى امكانپذير است . و لذا خداوند بندگان خود را به شناخت آن تشويق كرده است :
« أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . »
« 3 » همچنان كه ابراهيم آن را شناخت :
« وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . »
« 4 »
تفسير فيض از قلب به دستگاه گردش خون ( و نيز تفسير چشم به چشم ظاهر ) از سياق روايت قابل برداشت است . « 5 »
هامش
( 1 ) . اينان قلبهايى دارند ، ولى با آن درك و انديشه نمىكنند . الاعراف / 179 .
( 2 ) . قطعاً در اين ( مجازات پيشينيان ) عبرتى است براى هر فرد صاحب دل و پيرو حقّ . ق / 37 .
( 3 ) . آيا آنها در حكومت آسمانها و زمين دقت نمىكنند ؟ ! اعراف / 185 .
( 4 ) . اين چنين حكومت آسمانها و زمين ( حكومت خداوند بر سراسر هستى ) را به ابراهيم نشان داديم . الانعام / 75 .
( 5 ) . الوافى ، ج 1 ، ص 374 - 375 . نمونههاى ديگرى از استناد فيض به سياق را در : ج 1 ، ص 181 و 458 و 498 ؛ ج 3 ، ص 872 ؛ ج 4 ، ص 156 ؛ ج 5 ، ص 563 و 773 و 775 و ج 7 ، ص 248 مىبينيم .