ن . چ .
به ضميمهء منهاج النجاة - و - البشارة الشيعة - و - خلاصة الاذكار - و - ضياء القلب - و - الانصاف . - تهران : بىنا ، 1303 ق . ( سنگى ) / / به ضميمهء علم اليقين - و - عين اليقين . - تهران : بىنا ، بىتا . ( سنگى ) / / . - طهران : ميرزا هادى اصفهانى ، 1311 ق . 190 ص . ( سنگى ) / / با علم اليقين . - طهران : بىنا ، 1312 . 428 ص .
[ 88 ] مشواق
( فارسى )
اين رسالهء فيض در توجيه و تفسير اصطلاحات و عبارات شاعرانه و متغزلانهاى است كه عرفا و اهل ذوق در سخنان خود به كار مىبرند . وى كه درگيرى اهل ظاهر و باطن را در معنا و مفهوم اين اصطلاحات دريافته بود با نگارش اين رساله به ظاهريان فهماند كه مقصود عارفان از اين اصطلاحات ، آنگونه كه آنها مىپندارند ، نيست . وى در فهرستِ مصنفات خود در معرفى اين رساله مىگويد :
مقصود از تأليف مشواق عريان كردن معانى حقائق از لباس استعارات براى تفهيم معنى محبت و انس به خدا و برانگيختنِ اشتياق مردم صاحب ذوق و به خاك ماليدن بينى قشريان خشك و منكر محبتِ الهى است . . .
فيض در اين رسالهء 860 بيتى ، سه فصل در ذكر كليات عرفانى و توجيه عبارات ، استعارات واصطلاحاتِ اهل ذوق نوشته و در فصل سوم پارهاى از كلمات مزبور را ياد و توجيه مىكند . فصل اول : در بيان سبب انشاد اشعار در اشاره به معنى و حقايق ؛ فصل دوم : در بيان درجات و مراتب سخن و انواع و اصناف آن ؛ فصل سوم : در بيان سبب تعبير از معانى حقايق به الفاظ متداوله مشهوره و اشاره به معانى هر يك .
مؤلّف به تبيين و توضيح هر يك از اصطلاحات ، رخ ، زلف ، خال ، خط ، چشم ، ابرو ، لب ، دهان ، شراب ، ساقى ، خرابات ، خراباتى ، بت ، زنّار ، كفر و ترسايى پرداخته و براى آنها به اشعارى از گلشن راز شبسترى استشهاد كرده است .