يادداشتها
شرح
( 1 ) - رجوع شود به : محمّد مهدى ركنى يزدى : نكاتى چند از دقّت مترجمان قرآن مجيد ؛ مجلّهء دانشكدهء ادبيات و علوم انسانى مشهد 2 / 14 ، تابستان 1357 .
( 2 ) - مرجع اين جانب ترجمهء تفسير طبرى به تصحيح و اهتمام مرحوم حبيب يغمائى است . انتشارات دانشگاه تهران در هفت مجلّد . چاپ سالهاى 1339 - 1344 .
( 3 ) - رعايت اختصار را براى هر مورد - غالبا - به ذكر يك شاهد بسنده مىكنيم .
( 4 ) - اين نكته در بسيارى از متون تفسيرى فارسى قرنهاى نخستين ديده مىشود . از جمله در : تفسير قرآن مجيد ( كمبريج ) ، تفسير شنقشى ، كشف الاسرار و عدة الابرار ميبدى . و نمونههاى آن نيز بسيار است . توضيح بيشتر را رجوع شود به : محمّد مهدى ركنى يزدى : خصايص دستورى تفسير كشف الاسرار ؛ مجلّهء دانشكدهء ادبيات و علوم انسانى مشهد 1 / 8 ، بهار 1351 صفحه 136 - 137 .
( 5 ) - اين مورد از موارد نادر كتاب است .
( 6 ) - اين ويژگى تنها در اين كتاب ديده نمىشود ؛ بلكه به رعايت امانت در ترجمهء آيه ، بسيارى از مترجمان متون تفسيرى كهن پارسى آن را ملحوظ مىداشتهاند . رجوع كنيد به : تفسير قرآن مجيد ( كمبريج ) ، تصحيح دكتر جلال متينى ، انتشارات بنياد فرهنگ ايران ، 1349 ، صفحه 214 ؛ و : تفسير نسفى ، به تصحيح دكتر عزيز اللّه جوينى ، جلد اوّل ، انتشارات بنياد فرهنگ ايران ، 1353 ، ص 272 - 273 .
( 7 ) - استعمال ماضى به جاى مضارع يا مستقبل محقّق الوقوع از خصوصيّات آثار فارسى قرون نخستين است - نظم يا نثر . براى آگاهى بيشتر رجوع شود به : محمّد تقى بهار : سبكشناسى ، چاپ چهارم ، جلد اوّل ، ص 354 ؛ محمّد جعفر محجوب : سبك خراسانى در شعر فارسى ، تهران ، 1345 ، ص 243 - 244 ؛ همچنين به برخى تفاسير ديگر فارسى از جمله : تفسير قرآن مجيد ، ج 1 ، ص 156 .
( 8 ) - اصلا اين تعبير خود عربى است و از اين زبان به زبان فارسى آمده است .
( 9 ) - در حاشيه با اين ضبط ذكر شده است : و بزرگدار او را بزرگداشتنى ( حاشيهء 5 ) .
( 10 ) - تفصيل بيشتر را مىتوان رجوع كرد به : على اصغر حكمت : حروف مقطّعهء قرآنيه يا فواتح سور ، مجلّهء مهر ، سال هشتم ، شمارههاى 4 و 5 ، تير و مرداد 1331 ؛ و نيز : دكتر سيّد محمّد باقر حجّتى ، پژوهشى دربارهء قرآن و تاريخ آن ، جلد اوّل ، صفحه 109 - 131 .
( 11 ) - كه « همه خطها بدادند بر ترجمهء اين كتاب كه اين راه راست است » . ترجمهء تفسير طبرى ، جلد اوّل ، ص 6 .