زيادى را به دنبال داشت كه ذيلا به برخى از آنها اشاره مىنماييم :
الف - از بين رفتن بسيارى از احاديث
اين يك نتيجه طبيعى قضيه بود ، زيرا متاركهء تدوين و نقل حديث كه صحابه تنها حلقهء اتصال آن به رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - بود با درگذشت آنان باعث قطع و انفصال نسلهاى بعدى با رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - مىشد . و تا سال ( 101 ه . ق ) اكثر صحابه دار فانى را وداع گفته بودند .
ب - شيوع كذب و احاديث ساختگى
وقتى كه حديث نوشته نشد كمتر توانستند براى آن حد و مرزى معين كنند ، بويژه اين كه در آغاز سند حديث را هم نمىنوشتند و تحقيقات علمى نشان مىدهد كه در بين صحابه - هم در حيات رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - و هم پس از شهادت وى - بودند كسانى كه به آن حضرت مطالب دروغ نسبت مىدادند ؛ مانند ابو هريره ، بسر بن ارطات ، و سمرة بن جندب و غيره .
ج - نقل به معنا
چون بر اثر فاصله زياد اصل لفظ حديث فراموش شده بود و نقل حديث به معنا مىشد ، طبيعى بود كه حديث تغيير يابد .
د - تفرقه در آراى مسلمين
از ديگر آثار آن ، تفرقه و تشتت در آراى مسلمين بود ، به طورى كه هر كدام از آنها فتواهاى مستقل داده و عقايد گوناگون بر طبق روايات مختلف ابراز مىداشتند .
ه - شيوع تفسير به رأى و فتوى بدون دليل .
يكى ديگر از آثار عدم تدوين حديث ، شيوع رأى در بين فقيهان مسلمين بود كه هر كس بر اساس رواياتى كه در دست داشت و از ديگر اخبار و روايات بىاطلاع بود در مقام پاسخ پرسشهاى گوناگون مردم ناچار به رأى پناه مىبردند . « 1 »
هامش
( 1 ) ر . ك : رسول جعفريان ، پيشين ، صص 69 - 56 . در اين زمينه مطلب بسيار زياد است و ما جهت اختصار به صورت كوتاه آن را ارائه كرديم و براى اطلاع بيشتر رجوع شود به سيد جعفر