مىسازد كه همه چيز در جهان هستى ، در آفرينش ، در چرخش و گردش و وقوع و بقا و هرگونه دگرگونى در تمامى عرصهها و حالات و شرايط ، تنها در قبضهء قدرت ربوبى بوده و به مشيت و اراده حق بستگى كامل و صددرصد ، دارد ، چرا كه
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ . . .
2 - با اعتقاد به نظريهء مهم « بداء » فوارق علم حضرت احديت ؛ - عزّ و جلّ - و علم ناچيز مخلوقات ، روشن مىگردد كه براى بندگان خفاء هست و لكن براى آفريدگار پاك عالم ، هيچ گونه خفا و مجهولى نبوده و نيست كه بعدا ظهور يابد . و بندگان حق بر علم و دانش وى محيط نيستند و لكن ذات اقدس ربوبى ، بر همهء عالم و از جمله ، معارف بشرى احاطه دارد كه علم آفريدگار عالم به « بداء » و تغييرات كونى نيز محيط است ، ولى علم مخلوقين حتى انبياى اولو العزم - عليهم السلام - و فرشتگان مقرب نيز از علم مستأثر ربوبى ، بىخبر و محجوبند .
3 - با اعتقاد و باور به اينكه دعا و نيايش ، مىتواند قضا و قدر را ( غير حتمى آن را ) بر اساس خواست و ارادهء خداوندى ، دگرگون سازد :
إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ
« 1 » و
إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ . . .
« 2 »
4 - اعتقاد به نظريهء « بداء » ما را به اين ديدگاه رهنمون مىسازد كه دست خداوند در هيچ امرى بسته نيست ، بلكه او در هر شرايطى بر اساس مصلحت و مشيت مطلقهء خويش ، قادر است كه قضا و قدر را دگرگون ساخته و تغيير دهد . ( البته در امور و تقديرهاى غير حتمى ) چنان كه فرمود :
قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ ، . . . .
بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ ، يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ
« 3 »
هامش
( 1 ) ( ابراهيم ، 138 ) ، « همانا پروردگار من شنواى دعا و نيايش است » .
( 2 ) ( بقره ، 186 ) . « آنگاه كه بندگان من از تو دربارهء من پرسش نمايند ، بگو كه من نزديكم و نيايش نيايشگران را وقتى كه مرا مىخوانند اجابت مىكنم ، پس به فرمان من گردن نهند و به من ايمان بياورند ، باشد كه راه يابند . »
( 3 ) ( مائده ، 64 ) ، « يهود گفتند : دست خداوند بسته است . . . . بلكه دستان او باز است و هر گونه كه بخواهد مىبخشد » .