« الاجازة الكبيرة » خود مىگويد :
« . . . أن المختصر هذا غير كتابه « التعليقات » الذى هو حواش و ايرادات عليه كتبت عن خط ابن ادريس ، فيظهر أنه سماه بالمنتخب . . . »
محمد بن حسن حرّ عاملى ( 1104 ) نيز در اين باره مىگويد 17 :
« . . . و له ايضا كتاب التعليقات كبير و هو حواش و ايرادات على التبيان لشيخنا الطوسى شاهدته بخطه فى فارس . . . »
نسخهء ناقصى از اين كتاب كه از آيه 102 بقره تا اندكى از سورهء حديد را در بردارد در كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى نگهدارى مىشود . 18
ج - مختصر التبيان فى تفسير القرآن 19
اين كتاب اثر فقيه و مفسر ، ابو عبد اللّه محمد بن هارون 20 بوده و پدرش معروف به سكال ( كال ) است .
لازم به ذكر است كه تاكنون از نسخه خطى آن اطلاعى در دست نيست .
تبيان در آينهء گفتار عالمان
شيخ طوسى در مقدمه تفسير تبيان در اين باره مىگويد :
« امّا بعد ، فان الذى حملنى على الشروع فى عمل هذا الكتاب ، انى لم أجد احدا من اصحابنا - قديما و حديثا - من عمل كتابا يحتوى على تفسير جميع القرآن و يشتمل على فنون معانيه . »
با اين بيان ، صاحب تبيان تصريح مىكند كه تا زمان وى ، دانشمندان اماميه ، كتاب تفسيرى كه مشتمل بر تمام فنون و علوم قرآن باشد ، تأليف ننمودهاند ؛ و نيز در كتاب الفهرست خود 21 با تعبير « لم يعمل مثله » به بىهمتا بودن آن تأكيد مىكند .
بنابراين ، وى نخستين گام را برداشته و تفسير شريف تبيان را مىنگارد ؛ لذا مىتوان او را پيشوا و امام المفسرين دانست .
امين الاسلام ابو على ، الفضل بن الحسن الطبرسى ( 548 ه . ) كه از تلاميذ ابو على طوسى ، فرزند گرانقدر شيخ طوسى بوده ، شايد نخستين دانشمندى است كه