به وضوح روشن مىسازد كه مثالهاى قرآن در نهايت سهولت و عذوبت و براى تمامى مردم - و نه فقط براى نخبگان و خواص - ارائه گرديده تا آنها را به تفكّر واداشته و چشمهء عبرت را در وجود ايشان جوشان نمايد . همانگونه كه فرمود :
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ .
« 1 »
و در آيه ديگر فرمود :
وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
« 2 »
3 - تصويرگرى مفاهيم و حيات بخشيدن به الفاظ
روشن است كه مفاهيم ذهنى و كليات عقلى مادام كه در ذهن هستند هر قدر مستدلّ و منطقى هم باشند باز اطمينان كافى نمىآفرينند ، چرا كه انسان همواره اطمينان را در امور عينى و محسوس جستجو مىكند . به همين دليل « اكثريّت چشمگير مردم ، حتى عدّهء فراوانى از رشد يافتگان مغزى و روانى ، علاقه شديدى به نمودار ساختن حقايق در صور و اشكال و نمودهاى محسوس دارند . « 3 »
به گفتهء جرجانى :
« تاثيرى كه ديدن و مشاهده با وجود آگاهى از درستى خبر در دل و جانها دارد - غير قابل انكار است - چنان كه خداى تعالى از ابراهيم عليه السّلام خبر مىدهد كه :
قالَ بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي .
« 4 »
. . مثلا اگر شخصى در كنار جويى در موقع گفتگو با رفيقش ايستاده و بخواهد بگويد كه از كوشش خود سود و بهرهاى به دست نخواهد آورد ، آنگاه دستش را در آب فرو ببرد و بگويد : « نگاه كن آيا در دست من چيزى از آب مىماند ، تو نيز در اين كار اينطور مىباشى
هامش
( 1 ) . حشر / 21 : اينها مثالهائى است كه براى مردم مىزنيم ، شايد در آن بينديشند .
( 2 ) . ابراهيم / 25 : و خداوند براى مردم مثلها مىزند شايد متذكّر شوند ( و پند گيرند ) .
( 3 ) . زيبائى و هنر از ديدگاه اسلام ، ص 40 .
( 4 ) . بقره / 260 .