فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا ، يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ
« 1 » بايد گفت : اين آيهء شريفه به وضوح نشانگر فهم مؤمنين نسبت به معانى تمثيلات قرآنى بوده و انكار مشركين نيز نه به دليل غموض و پيچيدگى اين مثالها بود ، بلكه انكار و استبعاد آنها بخاطر مثالهائى بوده كه خداوند پيشتر ، از چيزهاى خرد و كوچك - همچون تار عنكبوت « 2 » و مگس « 3 » و مانند آنها - ياد كرده بود ، و اين امر تعجّب آنها را برانگيخته بود كه چگونه خدائى كه آفريننده آسمان و زمين است از چنين موجوداتى نام مىبرد ! امّا به هيچ روى نمىتوان پذيرفت كه مشركين از عهدهء فهم معانى مثالهاى قرآن بر نيامده و در اين خصوص نقصانى نسبت به مؤمنين داشتهاند ، چرا كه آنها نيز از نظر احاطه بر الفاظ و معانى و يا شناخت اسلوبهاى بلاغى و روشهاى بيانى ، تفاوتى با مؤمنين نداشتند ، و از اين نظر همگى دست پروردگان يك محيط بودند ! به هر جهت ، تمثيلات قرآن را بايد از نظر سهولت و سلاست ، از امتيازات منحصر به فرد اين كتاب آسمانى قلمداد نمود ، به دليل آنكه در كتب عهدين ( تورات و انجيل ) مثالهائى به چشم مىخورد كه با « لغزگوئى » و تعقيد و پيچيده گوئىهاى فراوانى همراه است ، كه فهم آنها براى مستمعين دشوار مىسازد . « 4 »
در بسيارى از مثالهاى عهد قديم ( تورات ) اين ويژگى را به وضوح مىتوان مشاهده
هامش
( 1 ) . بقره / 26 : خداوند از اين كه ( به موجودات ظاهرا كوچكى مانند ) پشه ، و حتّى كمتر از آن ، مثال بزند شرم نمىكند .
( در اين ميان ) آنان كه ايمان آوردهاند ، مىدانند كه آن ، حقيقتى است از طرف پروردگارشان ، و امّا آنها كه راه كفر را پيمودهاند مىگويند : منظور خداوند از اين مثل چه بوده است ؟ ! ( آرى ) خدا جمع زيادى را با آن گمراه ، و گروه بسيارى را هدايت مىكند ، ولى تنها فاسقان را با آن گمراه مىسازد !
( 2 ) . سورهء عنكبوت ، آيه 41 .
( 3 ) . سورهء حج ، آيه 23 .
( 4 ) . براى آشنائى با نمونههائى چند از چنين تمثيلاتى در عهدين ، و توضيحاتى كه در جهت شرح و تبيين مقصود آنها ، آمده است . بنگريد به : الامثال فى القرآن الكريم ، دكتر محمد جابر فياض ، ص 376 تا 377 .