بىمغز باشد . چنان كه فرمود :
إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا
« 1 » قرآن كريم ، قولى ثقيل و سنگين و پرمغز است ، جمع بين اين دو خصوصيت از ويژگيهاى اعجاز قرآن است . وزين بودن مستلزم دشوار بودن نيست . چنان كه آسان بودن مستلزم سبك سرى و تهى مغزى نخواهد بود و سرّ اجتماع دو صفت آسانى و وزين بودن ، آن است كه اين دو صفت متقابل هم نيستند تا جمع آنها ممكن نباشد . « 2 »
قرآن كريم ، به راحتى در بيان مثلها ميان دو ويژگى « پر معنا بودن » و « ساده بودن » جمع كرده است . به طورى كه هر مخاطبى در هر سطحى قرار دارد قادر است به فراخور فهم خود از بطون و ظواهر مثلها همچون ساير قسمتهاى قرآن معرفت كسب كند .
دربارهء آيات قرآن گفته شده كه همه آنها در يك درجه از فصاحت و بلاغت نيستند .
اين موضوع دربارهء سطح معارف هر يك از مثلهاى قرآن نيز صادق است . بعضى از آنها به حدّى عاميانه و ساده است كه هر فرد معمولى به راحتى پيام آن را دريافت مىكند .
مانند تشبيه : « احتمال ورود كافران به بهشت به عبور شتر ( يا طناب ضخيم ) از سوراخ سوزن » « 3 » و تشبيه « بدگوئى از ديگران در غيابشان به خوردن گوشت برادر مرده » « 4 » و تشبيه « كسى كه به علم خويش عمل نمىكند به الاغى كه كتابهائى حمل مىكند و به محتواى آنها در عمل بىتوجّه است . » « 5 »
برخى از آنها نيز چنان از عمق مفاهيم برخوردار است كه كسى به راحتى نمىتواند همهء جوانب آن را دريابد . و حتّى دانشمندان نيز با نگاه سطحى موفق به چنين امرى نمىشوند . مانند تشبيه نور الهى به چراغى كه داراى صفات و حالات خاصى باشد كه در آيهء 35 سوره نور مطرح گشته است .
هامش
( 1 ) . مزمل / 5 .
( 2 ) . قرآن در قرآن ، ص 354 ، 355 . با تلخيص .
( 3 ) . بنگريد به : سوره اعراف ، آيه 40 .
( 4 ) . بنگريد به : سورهء حجرات ، آيه 12 .
( 5 ) . بنگريد به : سورهء جمعه ، آيه 5 .