1 - جامعيّت و گستردگى
دقّت و تأمّل در مثالهاى قرآن نشانگر آن است كه دامنهء تمثيلات قرآنى از جامعيّت و وسعت بسيارى برخوردار است ، به گونهاى كه شامل اشخاص ، اعمال ، اقوال ، افكار ، روحيات گوناگون بشر ، جلوهها و مظاهر بديع عالم هستى ، حوادث تاريخى مختلف و . . .
مىگردد و در هر يك از اين امور نيز دقائق و حقائق فراوانى به چشم مىخورد كه امعان نظر در ظرافتها و ريزه كاريهاى آن ، نكات بسيارى را براى اهل بصيرت آشكار مىسازد .
گسترهء تمثيلات قرآنى تمامى پهنه گيتى و مظاهر و جلوههاى گوناگون طبيعت ، و انواع و اقسام انسانها را با نگرشهاى مختلفشان ، شامل مىشود به گونهاى كه در مثالهاى قرآن از : زمين و آسمان ، برّ و بحر ، شجر و حجر ، چمن و دمن ، باغ و راغ ، موافق و منافق ، صالح و طالح ، ابرار و اشرار و بطور كلّى از مادّيات و معنويّات سخن به ميان آمده است .
دكتر محمّد جابر فيّاض دربارهء جامعيّت و شمول تمثيلات قرآنى مىگويد :
« مثالهاى قرآن كريم دربردارندهء بسيارى از موضوعات ( مادّى و معنوى ) و مسائل شريعت اسلامى است . مثالهائى از خداوند متعال و از يگانگى ، قدرت و توانمندى و نور ذات اقدس الهى ، از قرآن و فرازمندى آن و شبهاتى كه در برخى دلها بواسطه آن پديد مىآيد ، از دنيا و زشتيهايش و فرجام و سرانجام آن ، از آخرت و بهشت و دوزخ ، از آفرينش عيسى عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و از اصحاب آن حضرت و نوع رفتار آنها با يكديگر و با دشمنانشان و ارتباطشان با خدا ، از ايمان و كفر ، نفاق و منافقين ، شرك و مشركين ، كفر و كافرين ، توحيد و موحّدين ، انفاق و منفقين ، آز و آزمندان ، غرور و مغروران ، پيمان شكنى و پيمان شكنان ، از خصائص و ويژگيهاى انسان و آنچه باعث خشنودى خداى تعالى مىگردد ، از طبيعت پيرامون آدمى ، و در مجموع گستردهاى از موضوعات مختلف كه در قالب تمثيلات قرآنى به تصوير كشيده شده است . » « 1 »
هامش
( 1 ) . الامثال فى القرآن الكريم ، ص 426 ، 427 .