اين مثل چون واسطه است اندر كلام * واسطه شرط است بهر فهم عام
« 1 » دقّت و تأمّل در روشهاى تربيتى قرآن كريم نشانگر اين مطلب است كه خداى متعال در طرح مسائل اعتقادى همچون : توحيد ، نبوت و معاد ، ضمن بهرهگيرى از روشهاى استدلالى ، همان مطالب را با ارائه تمثيلاتى ساده و روان ، و با ارائه تصاويرى دلانگيز تنزّل بخشيده و از اين طريق ، دلها را براى پذيرش معارف الهى آماده ساخته و بذر ايمان را در وجودشان پرورش داده است .
مثال ذيل نمونهاى گويا بر اين مدعاست :
تمثيل ايمان و كفر به « درخت پاك » و « درخت ناپاك »
أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ * تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها ، وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ * وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ .
« 2 »
« آيا نديدى چگونه خداوند كلمهء طيّبه ( و گفتار پاكيزه ) را به درخت پاكيزهاى تشبيه كرده كه ريشه آن ( در زمين ) ثابت و شاخه آن در آسمان است ؟ ! ميوههاى خود را در هر زمان به اذن پروردگارش مىدهد ، و خداوند براى مردم مثلها مىزند شايد متذكّر شوند ( و پند گيرند ) و ( همچنين ) « كلمهء خبيثه » را به درختى ناپاك تشبيه كرده كه از زمين بركنده شده و قرار و ثباتى ندارد . »
در آيات فوق كه از جمله زيباترين و شيواترين مثلهاى قرآنى ، است ايمان و كفر و فوايد و آثار آن در زندگى بشر در قالب تصاوير بديعى به زيبايى تمام ترسيم گرديده است .
بنا بر اعتقاد مفسّرين مقصود از كلمهء طيّبهء در اين تمثيل ، همان اصل توحيد و
هامش
( 1 ) . مثنوى معنوى ، دفتر پنجم .
( 2 ) . ابراهيم / 24 تا 26 .