توضيح در مورد مكى و مدنى بودن برخى از سور
با بررسى انجام شده به نظر مىرسد كه لازم است عنوان مكى و مدنى برخى از سور نسبت به مصحف مدينه - كه امروزه رايج است - تغيير يابد . پيشنهاد اين تغييرات و دلايل آن از كتب تفسير و علوم قرآن در ذيل بيان مىگردد .
1 - سورهء رعد
سيزدهمين سورهء قرآن كريم است و اقوال مطرح شده دربارهء آن به شرح ذيل است :
مجمع البيان
« از ابن عباس و عطاء ، مكى بودن تمام سوره روايت شده است . كلبى و مقاتل گفتهاند : مكى است ؛ مگر آيهء آخر آن كه در مورد عبد اللّه بن سلام نازل شده ( و مدنى ) است . سعيد بن جبير گفته است : چگونه ممكن است اين آيه دربارهء عبد اللّه بن سلام نازل شده باشد ؛ حال آنكه تمام سوره مكى است ؟ ! حسن ، عكرمه و قتاده گويند : مدنى است ؛ مگر دو آيهء
« وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً . . .
فَكَيْفَ كانَ عِقابِ »
( آيات 31 و 32 ) كه در مكه نازل شده است . » « 1 »
الميزان
« تمام سوره ، بنابر آنچه سياق آياتش دلالت دارد و مضامينى كه دربر دارد ، مكى است . از بعضى از ايشان ( صحابه و تابعان ) نقل شده كه مكى است ؛ مگر آيهء آخر آن كه در مدينه و دربارهء عبد اللّه بن سلام نازل گشته است ؛ و اين قول به كلبى و مقاتل منسوب است . اين قول را اين دليل رد مىكند كه پايان سوره در مقابل آغاز آن است كه فرمود :
« وَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ »
.
هامش
( 1 ) - مجمع البيان ، ج 6 ، ص 5 : « مكية كلها عن ابن عباس و عطاء . و قال الكلبى و مقاتل : مكية الا آخر آية منها نزلت فى عبد اللّه بن سلام . و قال سعيد بن جبير : كيف تكون هذه الآية نزلت فى عبد اللّه بن سلام و السورة كلها مكية ؟ و قال الحسن ، عكرمة و قتادة : انها مدنية الا آيتين نزلتا بمكة« وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ »و ما بعدها . »