3 ) توجه به نكات عرفانى ؛ 4 ) ذكر فضايل امير المؤمنين عليه السلام ( اگرچه بسيارى از اهل سنت نيز فضايل على عليه السلام را نقل كردهاند ) .
گونههاى تفسيرى
1 . تشبيه و تمثيل : مجاهد گويد : آيه
وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
« 1 » كناية و تمثيل است و منظور ، مسخ قلوب و دلهاست ، نه مسخ قيافه و شكل و اين خود ضرب المثلى است و به عنوان تمثيل و تشبيه است ؛ مانند آيه
. . . كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً . . .
« 2 » كه مثل مىباشد . « 3 »
2 . تفسير عقلى : از مجاهد در تفسير آيه
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ
« 4 » نقل شده است كه گفته : يعنى چهرههاى شادمان در روز قيامت منتظر ثواب از طرف پروردگار خويشند ، « 5 » نه اينكه آنان پروردگار خود را مىبينند .
اين نظريه از مجاهد موافق ديدگاه شيعه و معتزله « 6 » و برخى از اشاعره ( مانند فخر رازى ) « 7 » مىباشد ؛ اما معروف ميان اشاعره ، رؤيت پروردگار در آخرت است .
3 . تفسير ولايى : مجاهد از سلمان فارسى نقل كرده است كه گفت : « سمعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله يقول : انّ وصيى و خليفتى و خير من اترك بعدى ينجز موعدى و يقضى دينى علىّ بن ابى طالب عليه السلام » . « 8 »
كتاب تفسير مجاهد
در ميان تفاسير ، تفسيرى به هم ناپيوسته و به ترتيب سورهها - از سورهء بقره تا سورهء ناس وجود دارد . « 9 » اين تفسير در دو جلد ( حدود هشتصد صفحه ) است ؛ اما همهء
هامش
( 1 ) . بقره ، 65 .
( 2 ) . جمعه ، 5 .
( 3 ) . ر . ك : محمد بن جرير طبرى ، جامع البيان ، ج 1 ، ص 253 .
( 4 ) . قيامت ، 22 ، 23 .
( 5 ) . جامع البيان ، ج 29 ، ص 120 .
( 6 ) . از جمله زمخشرى ، كشاف ، ج 4 ، ص 662 .
( 7 ) . فخر رازى ، تفسير كبير ، ج 30 ، ص 226 .
( 8 ) . حسكانى ، شواهد التنزيل ، ج 1 ، ص 98 .
( 9 ) . التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب ، ج 1 ، ص 341 .