10 . نظم الدرر في تناسب الآيات و السور
ابو الحسن ابراهيم بن عمر بن ابو بكر بقاعى ، اهل دمشق و شافعى مذهب است .
ادنه وى به نقل از سيوطى مىنويسد : وى مؤلفى است كه كسى پيش از وى اسرار با عظمت قرآن را جمع نكرده است ، او در مدت چهارده سال اين تفسير را مىنويسد . « 1 »
اين تفسير براساس علم مناسبات قرآن و تبيين ارتباط بين آيات و علل ترتيب بين اجزا كه عهدهدار آن علم بلاغت است ، نگارش يافته . طبق مقدمه ، مؤلف پس از مطالعه كتاب المعلم بالبرهان في ترتيب سور القرآن از ابو جعفر ثقفى اندلسى كه مناسبات بين سورهها را ذكر كرده ، مىكوشد مناسبات بين آيات را نيز بياورد ؛ سپس به اهميت اين بحث و محققانى كه در اين باره كتابهايى نوشتهاند ، مىپردازد . « 2 »
منابعى كه مؤلف از آنها استفاده كرده است ، عبارتند از : البرهان زركشى ، تفسير كبير فخر رازى و مفتاح الباب المقفل لفهم القرآن المنزل از حرالى مغربى . برخى منابع ديگر نيز مورد استفاده وى بوده است ؛ از جمله تفسير ابن نقيب حنفى ، كشّاف زمخشرى ، انوار التنزيل بيضاوى و بحر المحيط ابو حيان اندلسى .
ايشان در جاى جاى تفسيرش متن حرالى مغربى را نقل مىكند و آن را توضيح مىدهد كه نشان مىدهد اين كتاب نقش اساسى در تفسير نظم الدرر داشته است . در تفسير ، روايات مأثور از صحابه و تابعان نقل شده ؛ اما در موارد زيادى به نكتههاى عرفانى و اشارات ذوقى عرفا اشاره مىكند .
پاورقی
( 1 ) . احمد بن محمد ادنه وى ، طبقات المفسرين ، ص 348
( 2 ) . برهان الدين بقاعى ، نظم الدرر ، ج 1 ، ص 2 - 4