درة التاج ( فارسى ) — صفحة 170

مساهمون: قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازي

ص١٧٠

و مراد يك شخص بود ، جنانك :

قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ

. جه مراد از ناس اوّل نعيم بن مسعودست « 1 » . و گاه باشذ كى به عكس اين بوذ ، جنانك :

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ

. جه مأمور اگر جه معيّن است - امّا مراد جمله مكلّفان‌اند . و جنانك لفظى در جائى بيايد كى در ظاهر تناقض باشد بر دو وقت حمل كنند « 2 » ، جنانك :

فَيَوْمَئِذٍ

« 3 »

لا يُسْئَلُ

« 4 »

عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ

. و جاى ديگر فرموذ :

لَنَسْئَلَنَّهُمْ

« 5 »

أَجْمَعِينَ

. نوع هشتم - علم قصص است « 6 » و در آن حكمتهاء بسيارست ، اوّل - آنك « ( از ) » قصص اوائل معلوم شوذ كى عاقبت مطيعان در دنيا و آخرت ثنا و ثواب بوذ ، و عاقبت عاصيان و با « ( ل ) » و نكال ، و اين سبب آن بوذ - كى مردم بطاعت ميل كنند ، و از معصيت اجتناب نمايند . دوّم - آنك : محمد عليه السّلم امّىّ بوذ - و هيچ كس را شاگردى نكرده بوذ ، بس جون از قصّهاء اوايل حكايت كند جنانك درو « ( ى ) » هيج خطا و خلل نباشذ معلوم شوذ - كى از وحى معلوم كرده [ ( است ) ] . سيّم - آنك تا محمد را عليه السلم معلوم شوذ كى رسولان متقدّم از قوم - و امّت خويش زحمتهاء « [ بسيار ] » كشيذه‌اند ، و او نيز برنجهائى « 7 » كى از قوم خوذ مىديذ راضى شوذ . نوع نهم - علم استنباط معانى قرآن - جنانك « 8 » علماء اصوليّين - « [ و فقه ] » و غيرهما ، مسائل اصولىّ و فقهىّ از قرآن بيرون آورده‌اند .

هامش

( 1 ) - قول متن از صادقين ع روايت شده ، و مقصود از ناس دوّم ابو سفيان و ياران وىاند ، و اين آيه هنگامى - كه حضرت ساز و برگ بدر فرمودند نازل شد .

( 2 ) - اين - كه مصنّف آورده سخن عكرمه است ، و در آيهء كريمه سه چهار وجه ديگر نيز هست .

( 3 ) - يومئذ - م .

( 4 ) - لا يسأل - اصل .

( 5 ) - فلنسألنهم - اصل . - و لنسألنّهم - م - ط - ه .

( 6 ) - كتبي كه در قصص و تواريخ قرآن كريم تصنيف شده متعدّد است . ولى معروفتر از همه « كتاب العرائس » تصنيف ابو اسحاق ثعلبى است كه قريب بيست بار تا كنون بچاپ رسيده است .

( 7 ) - او نيز رنجهائى - اصل . - ازين رنجهاى - م . - او نيز برنجها - ط .

( 8 ) - همچنانكه - م .